🕉️ 21 November 2026, Saturday · 11:33:24 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

नालिकेर
nālikera
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
नारियल (2.4.168) लांगली
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
नालिकेर संज्ञा पुं॰ [सं॰] नारिकेल । नारियल ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
नालिकेर m. the cocoa-nut tree or the c˚-nut, Var.; Suśr. (also ˚केल m. as v.l.), Kāv. (also ˚केरी f., Bālar.)
N. of a district to the south east of Madhya-deśa, Var.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (537,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
नालिकेर, नालिकेलि-ली See नारिकेर &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0616-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
नालिकेर पु० नल--बा० इण् केन वायुना ईर्य्यते ईर--घञ् कर्म० । नारिकेले तच्छब्दे दृश्यम् । तस्य खण्डपाकवि- धिगुणादि वैद्यके उक्तं यथा “कुडवं नालिकेरस्य सूक्ष्मं दृषदि पेषितम् । शुद्धखण्डस्य कुडवं गव्यक्षीरे चतु- र्गुणे । आलोड्य नालिकेरस्य जले मृद्वग्निना पचेत् । धान्यकं पिप्पलीं शुण्ठीं चातुर्जातं सुचूर्णितम् । शाण प्रमाणं प्रत्येकं शीतीभूते क्षिप्रेद्बुधः । नालिकेरस्य खण्डोऽयं पुंस्त्वनिद्राबलप्रदः । अम्लपित्तं क्षयं कासं शूलं च परिणामजम् । नाशयेद्रक्तपित्तञ्च शुष्कं दावानलो यथा” । अत्र घृतपलेन कुष्माण्डवन्नालिकेरस्य भर्जनं विधेयमिति सम्प्रदायः । वृ० सं० १४ अ० कूर्मविभागे आग्नेय्यामुक्ते २ देशभेदे “वृषनालिकेरचर्मद्वीपेत्यादि” तद्वाक्यम् । पृषो० रस्य लः । नालिकेलोऽप्यत्र ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4049,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
नालिकेरः, पुं, (नारिकेलः । रलयोरैक्यात् रस्य लः । लस्य रश्च ।) नारिकेलः । इत्यमरटीकायां रमानाथः ॥ (क्वचित् क्लीवेऽपि दृश्यते । यथास्य गुणाः । “नालिकेरं सुमधुरं गुरुस्निग्धञ्च शीतलम् । हृद्यं संबृंहणं वस्तिशोधनं रक्तपित्तनुत् ॥ विष्टम्भि पक्वं मतिमन्नपक्वं कफवातलम् । बृंहणं शीतलं वृष्यं नालिकेरफलं विदुः ॥” इति हारीते प्रथमे स्थाने दशमेऽध्याये ॥ अस्य तोयगुणा यथा, -- “नालिकेरोदकं स्निग्धं स्वादु वृष्यं हिमं लघु । तृष्णापित्तानिलहरं दीपनं वस्तिशोधनम् ॥” इति वाभटे सूत्रस्थाने पञ्चमेऽध्याये ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-870-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें