🕉️ 20 November 2026, Friday · 03:22:14 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

नियामक
niyāmaka
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
जहाज़ चलाने वाले (1.10.12) पोतवाह
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
नियामक वि॰ संज्ञा पुं॰ [सं॰] [स्त्री॰ नियामिका]
१. नियम करनेवाला ।—नियम या कायदा बाँधनेवाला ।
२. व्यवस्था करनेवाला । विधान करनेवाला । प्रबंध करनेवाला ।
३. मारनेवाला ।
४. पोतवाह । माझी । मल्लाह ।
५. सारथि रथ हाँकने वाला (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
नि-˚यामक mf(इका)n. restraining, checking, subduing, controlling, governing, MBh.; Kām.; Sarvad.
restrictive, limiting, defining (-ता f. -त्व n.), BhP.; Sarvad.
नि-˚यामक m. a guide or ruler, Sarvad.
a charioteer, L.
a sailor or boatman, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (552,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
नियामक a. (मिका f.) 1 Restraining, checking. --2 Subduing, overpowering. --3 Limiting, restricting, defining more closely. --4 Guiding, governing. --कः 1 A master, ruler. --2 A charioteer. --3 A boatman, sailor. --4 A pilot.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0625-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
नियामक त्रि० नि + यम--णिच्--ण्वुल् । नियमकारके नियामकत्वम् अदृष्टकालादेः “कारणस्य कार्यं प्रति नियामकत्वम्” सर्वद० “कृत्तद्धितसमासानामभिधानं निया- मकम्” अमरः । स्त्रियां टापि अत इत्त्वम् नियामिका । “विकल्पे आत्मप्रीतिर्नियामिका” मिता० २ निरासके च “लोकप्रसिद्धमेवैतद्वारि वह्नेर्नियामकम्” कामन्द० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4079,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
नियामकः, पुं, (नियामयतीति । नि + यम + णिच् + ण्वुल् ।) पोतवाहः । इत्यमरः । १ । १० । १२ ॥ त्रि, । नियन्ता । इति मेदिनी । के, १९४ ॥ (यथा, महाभारते । ३ । २७१ । ३४ । “ततोऽग्निं नाशयामासुः सम्बर्त्ताग्निनिया- मकाः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-886-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "नियामक" आता है (4)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें