🕉️ 20 November 2026, Friday · 07:57:28 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

निवेदन
nivedana
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
निवेदन संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. विनय । विनती ।
२. प्रार्थना ।
३. समर्पण ।
४. शिव का एक नाम (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
नि-˚वेदन mfn. announcing, proclaiming, Hariv.
नि-˚वेदन m. N. of Śiva, MBh.
नि-˚वेदन n. making known, publishing, announcement, communication, information (आत्म-निव्˚, presentation or introduction of one's self), MBh.; R. &c.
delivering, entrusting, offering, dedicating, MBh.; Rājat.; BhP.
(in dram.) the reminding a person of a neglected duty, Sāh.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (559,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
निवेदनं 1 Making known, relating, proclaiming; a communication, announcement. --2 Delivering, entrusting. --3 Dedication. --4 Representation. --5 An offering or oblation. --नः An epithet of Śiva.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0637-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
निवेदनं, क्ली, (निविद्यते विज्ञाप्यतेऽनेनेति । नि + विद् + ल्युट् ।) आवेदनम् । विज्ञापनम् । समर्पणम् । यथा, -- “श्रवणं कीर्त्तनं विष्णोः स्मरणं पादसेवनम् । अर्च्चनं वन्दनं दास्यं सख्यमात्मनिवेदनम् ॥ इति पुंसार्पिता विष्णौ भक्तिश्चेन्नवलक्षणा ॥” इति श्रीभागवतम् । ७ । ५ । २३ ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-900-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "निवेदन" आता है (24)
आवेदन अपनी दशा को सूचित करना । निवेदन । अर्जी । क्रि॰ प्र॰—करना । यौ॰—आवेदनप…उपमाति निवेदन । आग्रहअरज विनय । निवेदन । विनतीमारूजा प्रार्थना । निवेदनमिन्नत प्रार्थना । निवेदनइल्तिजा निवेदन । प्रार्थनागुजारिश निवेदनदरखास्त निवेदन । किसी बात के लिये प्रार्थना । क्रि॰ प्र॰—करनाव्यपाश्रयणा निवेदन । विनयविज्ञाप्तिका प्रार्थना । निवेदनसनि पु ^१ संज्ञा पुं॰ दे॰ 'शनि'अर्थना पु क्रि॰ स॰ माँगना । याचना करनाउपयाचित माँगा हुआ । प्रार्थित । निवेदितप्रार्थना किसी से कुछ माँगना । याचना । चाहना । जैसे,—मैने उनसे एक पुस्तक के लिये…अध्येषण आदर के साथ किसी कार्य़ में प्रवृत करनामार्गणक याचक । भिक्षुकविज्ञापन किसी बात को बतलाने या जतलाने की क्रिया । जानकारी कराना । सूचना देनाश्रावित कहा हुआ । बताया हुआ । सुनाया हुआविज्ञप्ति जतलाने या सूचित करने की क्रियाविज्ञाप्य बतलाने योग्य । सूचित करने योग्यअपील पु † वि॰ अटल । अडिगआरलौ पु संज्ञा पुं॰सवाल पूछने की क्रियानियाज इच्छा । कांक्षा
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें