🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:12:38 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

निवेश
niveśa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
सेना का पड़ाव (2.8.33) शिबिर
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
निवेश संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. विवाह ।
२. शिविर । डेरा । खेमा ।
३. प्रवेश ।
४. घर । मकान ।
५. फैलाव । विस्तार । परिधि । घेरा (स्तनों का) (को॰) ।
६. प्रतिलिपि । नकल (को॰) ।
७. सज्जा (को॰) ।
८. सेना के पड़ाव डालने की जगह (को॰) ।
९. स्थापन । निवेशन (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
नि-˚वेश m. (the initial न् not subject to cerebralisation g. क्षुभ्नादि) entering, settling in a place, encamping, halting, MBh.; Kāv. &c.
a dwelling-place, habitation of any kind (as a house, camp, palace &c.), RV. ix, 69, 7; MBh.; Kāv. &c. (˚शम्-√ कृ, to take up one's residence, settle, encamp)
founding a household, matrimony, Āpast.; Gaut.; MBh.
founding a town, R.
(with स्थाने) putting in order, arrangement, Vcar.
pressing against, Mālatīm. vii, 1/2
impression, mark (of fingers), Śak. (Pi.) vi, 14
depositing, delivering, L.
military array, L.
ornament, decoration, L.
नि-वेश ˚शन &c. See नि-विश्.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (559,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
निवेशः 1 Entering, entrance. --2 Encamping, halting. --3 (a) A halting place, camp, encampment; सेनानिवेशं तुमुलं चकार R. 5. 49, 7. 2; Śi. 17. 40; Ki. 7. 27. --4 A house, an abode, a dwelling; Ki. 4. 19. --5 Expanse, contour (of the breast); Ki. 4. 8. --6 Depositing, delivering. --7 Marrying, marriage, settling in life. --8 Impression, copy. --9 Military array. --10 Ornament, decoration. --11 Founding (a town).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0637-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
निवेश पु० नि + विश--भावे घञ् । १ प्रवेशे २ उपवेशने आधारे घञ् । ३ निवेशाधारे गृहादौ अस्य क्षुभ्रा० उत्तरपद- स्थस्य संज्ञायामपि न णत्वम् शरनिवेशः । “श्रीमतां हरिसखवाहिनीनिवेशः” किरा० । आधारे घञ् । [] ४ शिविरे भावे घञ् । ५ उद्वाहे विवाहे मेदिनिकोषः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4109-b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
निवेशः, पुं, (नि + विश् + घञ् ।) विन्यासः । (निविशत्यस्मिन्निति । अधिकरणे घञ् ।) शिविरम् । (यथा, महाभारते । ५ । ८ । २ । “तस्य सेनानिवेशोऽभूदध्यर्द्धमिव योजनम् ॥”) उद्वाहः । इति मेदिनी । शे, २१ ॥ (यथा, महाभारते । १ । १४ । १ । “ततो निवेशाय तदा स विप्रः संशितव्रतः । महीञ्चचार दारार्थी न च दारानविन्दत ॥”) निवेशनम् । इति शब्दरत्नावली ॥ (यथा, देवीभागवते । ३ । १९ । ४४ । “निवेशार्थं गृहं दत्तमन्नपानादिकं तथा । सेवकं समनुज्ञाप्य परिचर्य्यार्थमेव च ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-900-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "निवेश" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें