🕉️ 20 November 2026, Friday · 10:48:32 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

निवेशन
niveśana
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
निवेशन संज्ञा पुं॰ [सं॰] [स्त्री॰ निवेशनी]
१. घोंसला । नीड ।
२. नगर (को॰) ।
३. दे॰ निवेश [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
नि-˚वेशन mf(ई)n. entering (ifc.), Hariv.
(fr. Caus.) bringing to rest, providing with a resting-place, RV.; TS.; AV.
नि-˚वेशन m. N. of a Vṛṣṇi, Hariv.
नि-˚वेशन n. (ifc. f(आ). ) entering, entrance into (comp.), RV.; Kauś.
नि-˚वेशन n. going or bringing to rest, ib.; MBh.; Hariv. (˚नं-√ कृ, to settle, encamp; [सैन्य-] encampment of an army)
putting down (the feet), Śatr.
introducing, employing, Sāh.
fixing, impressing, Sarvad.
cultivating, populating (of a land, a desert &c.), R.; Kām.
founding a household, marrying, marriage, BhP.
hiding or dwelling-place of any kind, nest, lair, camp, house, home, RV. &c. &c.
town, R.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (559,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
निवेशनं 1 Entering, entrance. --2 Halting, encamping. --3 Marrying, marriage. --4 Entering in writing, inscribing. --5 An abode, a dwelling, house, habitation. --6 A camp. --7 A town or city. --8 A nest. --नी The earth.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0637-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
निवेशन न० नि + विश--आधारे ल्युट् । १ गेहे २ नगरे हेमच० । ३ निवेशाधारे पृथिव्यां स्त्री ङीप् । “स्योना पृथिवि! नो भवानृक्षरा निवेशनी” “निविशन्ति जना- यस्यां साधुप्रतिष्ठाना पृथिवी” वेददी० । भावे ल्युट् । ४ प्रवेशे ५ स्थितौ च जटाध० नि + विश + णिच्--भावे ल्युट् । ६ विन्यासे “सा गौरसिद्धार्थनिवेशवद्भिः” कुमा० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4109,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
निवेशनं, क्ली, (निविशत्यस्मिन्निति । नि + विश् + अधिकरणे ल्युट् ।) गृहम् । इति जटा धरः ॥ (यथा, देवीभागवते । ३ । २४ । ४९ । “स्त्रियोपसंयुतः सोऽथ प्राप्यायोध्यां सुदर्शनः । सम्मान्य सर्व्वलोकांश्च ययौ राजा निवेशनम् ॥”) नगरम् । इति हेमचन्द्रः ॥ (यथा, रामायणे । ७ । ७५ । १८ । “यो हि वंशं समुत्पाद्य पार्थिवस्य निवेशने । न विधत्ते नृपं तत्र नरकं स हि गच्छति ॥”) प्रवेशः । निवेशनमस्य व्याहृतिभिर्हुत्वेति स्मृतिः ॥ (नि + विश + णिच् + भावे ल्युट् । स्थापनम् । यथा, रामायणे । ७ । ७५ । १७ । “निवेशय महाबाहो भरतं यद्यपेक्षसे । शूरस्तं कृतविद्यश्च समर्थश्च निवेशने ॥” प्रवेशके, त्रि ॥ यथा, हरिवंशे भविष्य- पर्व्वणि । १८ । १३ । “आकाशेऽवस्थितः शब्दः सर्व्वश्रोत्रनिवेशनः । नमस्ते भगवन् ! विष्णो तुभ्यं शब्दात्मने नमः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-900-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "निवेशन" आता है (2)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें