🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:10:26 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

नेतृ
netṛ
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
नेतृ &c. See p. 568, col. 3.
नेतृ mfn. leading, guiding, one who leads or will lead, RV. x, 26, 5
नेतृ m. bringer, offerer (with acc.; cf. Pāṇ. ii, 3, 69), MBh.
नेतृ leader, guide, conductor (with gen. or ifc.), RV. &c. &c.
नेतृ (with दण्डस्य) ‘rod-applier’, inflicter of punishment, Mn. vii, 25 (cf. दण्ड-न्˚)
the leader or chief of an army, Var.
N. of Viṣṇu, RTL. 106 n.
the hero of a drama (= नायक), Daśar.; Sāh.
a master, owner, W.
the numeral 2 MW. (cf. नेत्र)
Azadirachta Indica, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (565,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
नेतृ m. [नी-तृच्] 1 One who leads or guides, a leader, conductor, manager, guide (of elephants, animals &c.); R. 4. 75, 14. 22, 16. 30; Me. 69; नेताश्वस्य स्रुध्नं स्रुघ्नस्य वा Sk.; Mu. 7. 14. --2 A director, preceptor; Bh. 2. 88. --3 A chief, master, head. --4 An inflictor (as of punishment); Ms. 7. 25. --5 An owner. --6 The hero of a drama. --7 The numeral ‘two’. --8 N. of Viṣṇu.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0648-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
नेतृ त्रि० नी--तृच् । १ प्रभौ अमरः २ निर्वाहके ३ नायके ४ प्रवर्त्तके ५ प्रापके च स्त्रियां ङीप् । ६ निम्बवृक्षे पु० राजनि० “इतो नेता हि तत्र त्वं शापान्मोक्ष्यसि मत्- कृतात्” भा० व० ६६ अ० “स नेता शासिता च नः” मनुः । ७ विष्णौ पु० “न्यायो नेता समीरणः” विष्णुस० “जग- द्यन्त्रनिर्वाहकोनेता” भा० । नक्षत्रवाचकात् परमेतस्मात् बहु० अच्समा० । मृगोनेता यस्याः मृगनेत्रा रात्रिः । यस्यां रात्रौ आरम्भावधिशेषपर्य्यन्तं मृगशीर्षनक्षत्रस्य दर्शनं तस्यारात्रेर्मृगस्य नेतृतुल्यत्वात् तथात्वम् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4144,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें