🕉️ 19 November 2026, Thursday · 06:03:09 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

पण्य
paṇya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
बेचने योग्य वस्तु (2.9.83) विक्रेय · पणितव्य
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
पण्य १ वि॰ [सं॰]
१. खरीदने योग्य ।
२. बेचने योग्य ।
३. व्यापार या व्यवहार करने योग्य ।
४. प्रशंसा करने योग्य ।
पण्य २ संज्ञा पुं॰
१. सौदा । माल ।
२. व्यापार । व्यवसाय । रोजगार ।
३. बाजार । हाट ।
४. दूकान ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पण्य mfn. to be praised or commended, ĀpŚr.
to be bought or sold, vendible (see n. and comp.)
to be transacted, L.
पण्य n. (ifc. f(आ). ) an article of trade, a ware, commodity, ŚBr.; Kauś.; Gobh.; MBh. &c.
trade, traffic, business, Kām.; Kāv. (cf. ज्ञान-)
a booth, shop, Daś.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (580,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पण्य a. [पण्-कर्मणि यत्] 1 Saleable, vendible. --2 To be transacted. --ण्यः 1 A ware, an article, a commodity; पूराबभासे विपणिस्थपण्या R. 16. 41; पण्यानां गांधिकं पण्यं Pt. 1. 13; सौभाग्यपण्याकरः Mk. 8. 38; Ms. 5. 129; M. 1. 17; Y. 2. 245. --2 Trade, business. --3 Price; महता पुण्यपण्येन क्रीतेयं कायनौस्त्वया Śānti. 3. 1. --Comp. --अंगना, --योषित् f., --विलासिनी, --स्त्री f. a harlot, a courtezan; पण्यस्त्रीषु विवेककल्पलतिकाशस्त्रीषुरज्येत कः Bh. 1. 90; Me. 25. --अजिरं a market. --आजीवः a trader. --आजीवकं a market, fair. --पतिः a great [] merchant. --फलत्वं prosperity or profit in trade. --भूमिः f. a warehouse. --वीथिका, --वीथी, --शाला {1} a market. {2} a stall, shop.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0660-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पण्य त्रि० पण--कर्मणि यत् । १ व्यवहर्त्तव्ये २ विक्रेये ब अमरः० “स्तुत्यर्हेतु न यत् । किन्तु ण्यदेव पाण्यम्” सि० कौ० । कम्बलेन समासेऽस्य आद्युदात्तता ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4203,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पण्यं, त्रि, (पण्यते इति । पण ङ व्यवहारे स्तुतौ च । “अवद्यपण्यवर्य्यागर्ह्येति ।” ३ । १ । १०१ । निपातनात् साधु ।) पणितव्यम् । विक्रेय- द्रव्यम् । इत्यमरः । २ । ९ । ८२ । (यथा, हेः रामायणे । २ । ४८ । ४ । “न चाहृष्यन् न चामोदन् वणिजो न प्रसारयन् । [] न चाशोभन्त पण्यानि नापचन् गृहमेधिनः ॥”) व्यवहार्य्यम् । स्तोतव्यम् । इति पणधात्वर्थदर्श- नात् ॥ (क्ली, पण्यते व्यवह्रियतेऽत्र । पण + यत् । विपणिः । यथा, मनुः । ५ । १२९ । “नित्यं शुद्धः कारुहस्तः पण्ये यच्च प्रसारितम् ॥” “पण्ये पण्यवीथिकायाम् ।” इति कुल्लूकभट्टः ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-021-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें