🕉️ 20 November 2026, Friday · 03:23:03 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

परंपरा
paraṃparā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
परंपरा संज्ञा स्त्री॰ [सं॰ परम्परा]
१. एक के पीछे दूसरा ऐसा क्रम (विशेषतः कालक्रम) । अनुक्रम । पूर्वांपर क्रम । चला आता हुआ सिलसिला । जैसे,—परंपरा से ऐसा होता आ रहा है । यौ॰—वंशपरंपरा । शिष्यपरंपरा ।
२. वंशपरंपरा । संतति । औलाद ।
३. बराबर चली आती हुई रीति । प्रथा । परिपाटी । जैसे,—हमारे यहाँ इसकी परंपरा नहीं है ।
४. हिंसा । वध ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पर—म्-परा f. an uninterrupted row or series, order, succession, continuation, mediation, tradition (˚रया ind. by tradition, indirectly), MBh.; Kāv. &c.
lineage, progeny, L.
hurting, killing, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (587,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
परम्परा स्त्री परम् अतिशयेन पृणाति पिपूर्त्ति वा पृ- पॄ--वा अच् । १ वंशे २ सन्ततौ अविच्छिन्नधारायाम् हेमच० “एवं परम्पराप्राप्तो योगः प्रोक्तोमयाऽनघ!” गीता ३ बधे ४ अनुक्रमे च ५ मृगभेदे मेदि० प्रपौत्रादौ ६ अन्वते ७ प्रपौत्रसुते पु० शब्दच० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4238,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
परम्परा, स्त्री, अन्वयः । (यथा, कुमारे । ६ । ४९ । “गगनादवतीर्णा सा यथां वृद्धपुरःसरा । तोयान्तर्भास्कराली च रेजे मुनिपरम्परा ॥”) सन्तानः । बधः । हिंसा । इति हेमचन्द्रः ॥ परी- पाटी । अनुक्रमः । इति शब्दरत्नावली ॥ यथा, “इमं विवस्वते योगं प्रोक्तवानहमव्ययम् । विवस्वान् मनवे प्राह मनुरिक्ष्वाकवेऽब्रवीत् ॥ [] एवं परम्पराप्राप्तं तथा राजर्षयो विदुः । स कालेनेह महता योगो नष्टः परन्तप ! ॥” इति श्रीभगवद्गीतायां ४ अध्यायः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-053-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "परंपरा" आता है (10)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें