🕉️ 20 November 2026, Friday · 07:52:37 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

परिपाक
paripāka
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
परिपाक संज्ञा पुं॰[सं॰]
१. पकने का भाव । पकना या पकाया जाना ।
२. पचने का भाव । पचना । पचाया जाना ।
३. प्रौढता । पूर्णता । परिणति (बुद्धि अनुभव आदि के लिये) ।
४. बहुदर्शिता । तजुर्बेकारी ।
५. कुशलता । निपुणता । प्रवीणता । उस्तादी ।
६. कर्मफल । विपाक । परिणाम । फल । नतीजा ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
परि-पाक m. being completely cooked or dressed, Bhpr.
digestion, Vedāntas.
ripening, maturity, perfection, Kāv.; Sāṃkhyak.; Suśr.
result, consequence (आत् and अतस्, in c˚ of), Mcar.; Rājat.
cleverness, shrewdness, experience, Naiṣ. (cf. परी-प्˚).
परि-पाक ˚किन् &c. See परि-पच्.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (596,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
परि(री)पाकः 1 Being completely cooked or dressed. --2 Digestion, as in अन्नपरिपाक. --3 Ripening, maturing, development, perfection; Śi. 4. 48; Ku. 6. 10. --4 Fruit, result, consequence; प्रपन्नानां मूर्तः सुकृ तपरिपाको जनिमतां Mv. 4. 31; Bh. 2. 132, 3. 135. --5 Cleverness, shrewdness, skilfulness.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0677-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
परिपाक परि + पच घञ् । १ उत्कृष्टपाके २ प्ररिणामे । ३ नैपुण्ये च ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4249,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
परिपाकः, पुं, (परिपच्यते इति । परि + पच् + घञ् ।) परिपक्वता । यथा, भावप्रकाशे । “इत्यद्भुतं केवलवह्निपक्व- मांसेन मत्स्यः परिपाकमेति ।” नैपुण्यम् । यथा, -- “वीक्ष्य तस्य विनये परिपाकं पाकशासनपदं स्पृशतोऽपि ।” इति नैषधपञ्चमसर्गः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-061-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "परिपाक" आता है (2)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें