🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:31:41 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

पलिघ
paligha
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
पलिघ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. कांच का घड़ा । कराबा ।
२. घड़ा ।
३. प्रकार । चारदीवारी ।
४. गोपुर । फाटक ।
५. अगरी या ब्योड़ा । अर्गल । दे॰ परिघ ।
६. गोशाला । गोगृह (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पलि-घ m. a water-pot, pitcher, glass water-vessel, L.
a wall, rampart, L.
the gateway of a building, L.
an iron club or one studded with iron, L. (= परि-घ; cf. Pāṇ. viii, 2, 22).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (610,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पलिघः 1 A glass-vessel, pitcher. --2 A wall or rampart. --3 An iron club; cf. परिघ. --4 A cow-pen (गोगृह). --5 The gateway of a building.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0687-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
परि(लि)घ पु० परिहन्यतेऽनेन “परौ घः” पा० परौ हन्तेरप् घश्चान्तादेशः रस्य वा लः । १ लोहबद्धलगुडे २ लोहमयल- गुडे च अमरः । विस्कम्भादिषु ३ उनविंशे योगे ४ अर्गले द्वारावरोधिकाष्ठे मेदि० । ५ मुद्गरे ६ शूले अजयः । ७ गृहे ८ कुम्भे ९ काचघटे शब्दरत्ना० । १० कुमारानुचरगणभेदे भा० शल्य० ५६ अ० । ११ चण्डालभेदे भा० शा० १ ३८ अ० ।
पलिघ पु० परिघवत् । “परेश्च थाङ्कयोः” पा० रस्य लः । १ काचघटे २ प्राकारे ३ गोगृरे च मेदि० । ४ परिघश- ब्दार्थे च ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4246,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पलिघः, पुं, (परिहन्यतेऽनेनेति । परि + हन + “परौ घः ।” ८ । २ । २२ । इति अप् घादे- शश्च । ततः “परेश्च घाङ्कयोः ।” ८ । २ । २२ । इति रस्य लः ।) काचकलसः । घटः । प्राकारः । गोपुरम् । इति मेदिनी । घे, ९ ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-080-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें