🕉️ 23 November 2026, Monday · 03:21:49 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

पांडित्य
pāṃḍitya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
पांडित्य संज्ञा पुं॰ [सं॰ पाण्डित्य] पंडित होने का भाव । विद्वत्ता । पंडिताई ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पाण्डित्य n. (fr. पण्डित) scholarship, erudition, learning, cleverness, skill, ŚBr.; MBh.; Kāv. &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (616,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पांडित्यं 1 Scholarship, profound learning, erudition; तदेव गमक पांडित्यवैदग्ध्ययोः Māl. 1. 7; Pt. 1. 19. --2 Cleverness, skill, dexterity, sharpness; नखानां पांडित्यं प्रकटयतु कस्मिन् मृगपतिः Bv. 1. 2.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0691-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पाण्डित्य न० पण्डितस्य भावः कर्म वा दृढादि० पक्षे ष्यञ् । १ पण्डितभावे २ तत्कर्मणि च न० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4294,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पाण्डित्यं, क्ली, (पण्डितस्य भावः कर्म्म वा । इति “वर्णदृढादिभ्यः ष्यञ् च ।” ५ । १ । १२३ । इति ष्यञ् ।) पण्डितधर्म्मकर्म्मणी । यथा, -- “रसज्ञा पाण्डित्यच्छिदुरशशिधामभ्रमभरान् ॥” इति मुरारिः ॥ (यथा, च महाभारते । ५ । ३१ । २ । “उत बालाय पाण्डित्यं पण्डितायोत बालताम् । ददाति सर्व्वमीशानः पुरस्ताच्छुक्रमुच्चरन् ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-104-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "पांडित्य" आता है (15)
वैदग्ध विदग्ध या पूर्ण पंडित होने का भाव । पांडित्य । विद्वत्तावैदुष्य विद्वत्ता । पांडित्यविदग्धता विदग्ध होन का भाव । पांडित्य । विद्वत्तावैदग्ध्य विदग्ध या पूर्ण पंडित होने का भाव । पांडित्य । विद्वत्ताशैक्ष्य पांडित्य । पाटव । नैपुण्यप्रज्ञता पांडित्य । विद्वत्तावाग्मिता पांडित्यविद्वत्ता बहुत अधिक विद्वान् होने का भाव । पांडित्यपंडितिमा पांडित्य । विद्वत्ताविद्वत्व बहुत अधिक विद्वान् होने का भाव । विद्वत्ता । पांडित्यश्रुतिधरता वेदज्ञता । पांडित्यधीरता चित्त की स्थिरता । मन की दृढ़ता । धैर्यविज्ञता विज्ञ होने का भाव । जानकारीवृद्धता व़ृद्ध का भाव या धर्म । वृढ़ापनस्थूललक्षिता दानशीलता
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬