🕉️ 21 November 2026, Saturday · 08:43:54 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

पापयोनि
pāpayoni
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
पापयोनि संज्ञा स्त्री॰ [सं॰] निकृष्ट या निंदित योनि । पाप से प्राप्त होनेवाली योनि । मनुष्य के अतिरिक्त अन्य पशु, पक्षी, वृक्ष आदि की योनि । उ॰—स्त्री, वैश्य, शूद्र और पापयोनि कह कह जो धर्माचरण के अनधिकारी समझे जाते थे ।—कंकाल, पृ॰ १५३ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पाप—योनि f. a bad or low birthplace (lit. ‘womb’, as punishment of sin), Mn. iv, 166.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (618,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पापयोनि स्त्री पापा गर्ह्या योनिः । १ तिर्य्यगयोन्यादौ । पापहतुका योनिः । २ पापहेतुके जन्मभेदे तद्भेदे कार- णभेदो याज्ञ० उक्तो यथा “महापातकजान् घोरान्नरकान् प्राप्यगर्हितान् । कर्म- क्षयात् प्रजायन्ते महापातकिनस्त्विह । मृगाश्वशूकरो- ष्ट्रणां ब्रह्महा योनिमृच्छति । स्वरपुक्कशवणानां सु- रापो नात्र संशयः । कृमिकीटपतङ्गत्वं स्वर्णहारी स- माप्नुयात् । तृणगुल्मलतात्वञ्च क्रमशो गुरुतल्पगः” । “तैलहृत्तैलपायी स्यात् पूतिवक्त्रस्तु सूचकः । परस्य [] योषितं हृत्वा व्रह्मस्वमपहृत्य च । अरण्ये निर्जने घोरे भवति ब्रह्मराक्षसः । हीनजातौ प्रजाययेत पररत्नाप- हारकः । पत्रशाकं शिखी हृत्वा गन्धांश्छुच्छुन्दरिः शुभान् । मूषिको धान्यहारी स्याद् यानमुष्ट्रं फलं कपिः । जलं प्लवः पयः काको गृहकारी ह्युपस्क- रम् । मधु, दंश फलं गृध्रो, गां गोधाऽग्निं वकस्तथा । शित्री वस्त्रं श्वा रसन्तु चीरी लवणहारकः । प्रदर्शना- र्थमेतत्तु मयोक्तंस्तेयकर्मणि । द्रव्यपकारा हि यथा तथैव प्राणिजातयः । यथा कर्मफलं प्राप्य तिर्य्यक्त्वं का- लपर्य्ययात् । जायन्ते लक्षणभ्रष्टा दरिद्राः पुरुषा- धमाः” । गौतमोऽपि क्वचिद्विशेषमाह “विद्याविक्रयी पुरुषमृगः वेदविक्रयी द्वीपी, बहुयाजको जलप्लवः, अयाज्ययाजको वराहः, अनिमन्त्रितभोजी वायस, मिष्टैकभोजी वानरः, यतस्ततोऽश्नन् नार्जारः, कक्षव- नदहनात् खद्योतः, दारकाचार्य्यो मुखविगन्धिः, पर्यु- षितभोजी कृमिः, अदत्तादायी वलीवर्द्दो, मत्सरी भ्र- मरः, अग्न्युत्सादी मण्डलकुष्ठी, शूद्राचार्य्यः श्वपाकः, गोहर्ता सर्पः, स्नेहापहारी क्षयी, अन्नापहार्य्यजीर्णी, ज्ञानापहारी मूर्खः, चण्डालीपुष्कसीगमनेऽजगरः, प्रव्रजितागमने मरुपिशाचः, शूद्रागमने दीर्घकीटः सवर्णाभिगानी दरिद्रः, जलहारी मत्स्यः क्षीरहारी वलाका । वार्धुसिकोऽङ्गपीनः, अविक्रेयविक्रयी गृध्रः, राजमहिषीगामी नपुंसकः, राजाक्रोशको गर्दभः, गोगामी मण्डूकः, अनध्यायाध्ययने शृगालः परद्रव्यापहारी परप्रेष्यः, मत्स्यबधे गर्भवासी, इत्ये- तेऽमूर्द्धगमना इति । स्त्रियोऽप्येतेषु निमित्तेषु पूर्वोक्तास्वेव जातिषु स्त्रीत्वमनुभवन्ति” । विष्णुस० ४४ अ० अन्येऽपि पापभेदकृतयोनिभेदा दर्शिताः । बहु० । ३ तद्युते त्रि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4309-b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें