🕉️ 19 November 2026, Thursday · 06:03:43 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

पालाश
pālāśa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
पालाश संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. तमालपत्र । तेजपत्ता ।
२. हरा रंग । हरित वर्ण [को॰] ।
पालाश वि॰
१. पालाश से संबंधित ।
२. पलाश की लकड़ी का बना हुआ ।
३. हरे रंग का [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पालाश mf(ई)n. (fr. पलाश) coming from or belonging to the tree Butea Frondosa, made of its wood, Br.; GṛŚrS.; MBh. &c.
green, Var.
पालाश m. Butea Frondosa, MBh. (mc. for पताश).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (623,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पालाश a. (शी f.) [पलाश-अण्] 1 Belonging to or coming from the Palāśa tree. --2 Made of the wood of the Palāśa tree; Ms. 2. 45. --3 Green. --शः The green colour. --Comp. --खंडः, --षंडः an epithet of the Magadha country.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0699-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पालाश त्रि० पलाशस्य विकारः अवयवो वा अख् । १ पलाशा- वयवे २ तद्विकारे च “पालाशो दण्ड आषाढः” अमरः । ३ तमालपत्रे (तेजपात) राजनि० तद्वर्णः अंस्त्यस्य अण् । ४ हरिद्वर्णे पु० ५ तद्विशिष्टे त्रि० अमरः पलाशेन निर्वृत्तम् सङ्काशा० ण्य । पालाश्य पलाशनिर्वृत्ते त्रि० । पलाशस्यादूरदेशादि वराहा० कक् । पालाशक तत्- सन्निकृष्टदेशादौ । स्वार्थे क । तत्रार्थे
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4321,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पालाशं, क्ली, (पलाशस्येदमिति । अण् ।) तमालपत्रम् । इति राजनिर्घण्टः ॥ तेजपात इति भाषा ॥ (यथा, वाभटे गुल्मचिकित्सि- तायाम् । “पालाशं दहनार्ज्जुनं शठिजयापामार्गकुष्मा- ण्डकम् ॥”)
पालाशः, पुं, (पालाशस्य वर्ण इव वर्णोऽस्त्यत्रेति । अच् ।) हरिद्वर्णः । (यथा, बृहत्संहितायाम् । ९३ । ४ । “पालाशताम्रासितकर्व्वुराणाम् ॥”) तद्वर्णविशिष्टे पलाशवृक्षसम्बन्धिनि च, त्रि । इत्यमरः ॥ (यथा, मनुः । २ । ४५ । “ब्राह्मणो वैल्वपालाशौ क्षत्रियो वट- खादिरौ ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-131-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें