🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:38:49 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

हरित
harita
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
हरित १ वि॰ [सं॰]
१. भूरे या बादामी रंग का ।
२. पीला । जर्द ।
३. हरे रंग का । हरा । सब्ज ।
४. ताजा । नवीन । नया ।
हरित २ संज्ञा पुं॰
१. सिंह ।
२. कश्यप के एक पुत्र का नाम ।
३. यदु के एक पुत्र का नाम ।
४. युवनाश्व के एक पुत्र का नाम ।
५. द्बादश मन्वंतर का एक देवगण ।
६. सेना ।
७. सब्जी । हरि- याली ।
८. सब्जी । शाक भाजी ।
९. हरित वर्ण (को॰) ।
१०. कपिश या भूरा रंग (को॰) ।
११. सोना । स्वर्ण (को॰) ।
१२. पांडु रोग (को॰) ।
१३. एक सुगंधित पौधा । स्थौणेयक (को॰) ।
१४. रोहिताश्व के पुत्र का नाम (को॰) ।
१५. हरित या भूरे रंग का पदार्थ (को॰) । एक तृण । मंथानक (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
हरित mf(आ or हरिणी)n. yellowish, pale yellow, fallow, pale red, pale (also, ‘pale with fright’), greenish, green (also; ‘verdant’ as opp. to शुष्क ‘dry’), RV. &c. &c.
हरित m. yellowish (the colour), L.
Phaseolus Mungo or Lobatus, L.
a lion, L.
N. of a son of Kaśyapa, ŚBr.
of a son of Yadu, Hariv.
of a son of Rohita, BhP.
of a son of Rohitāśva, ib.
of a son of Yuvanāśva, ib.
of a son of Parāvṛt, ib.
of a son of Vapuṣmat, MārkP.
of an ichneumon (v.l. हरिण), MBh.
हरित m. pl. the descendants of Harita (also called हरीताः), ĀśvŚr. (cf. Pāṇ. ii, 4, 67, Vārtt. 1, Pat.)
N. of partic. verses of the AV. (also हरेता मन्त्राः), Cat.
of a class of gods in the 12th Manvantara, Pur.
हरित (अम्), n. a yellowish or greenish substance, ŚBr.
gold, AV.; Kāṭh.
greens, vegetables, Viṣṇ. (‘unripe grain’ Sch.)
a kind of fragrant plant (= स्थौण्च्यक), L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1291,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
हरित a. (ता or हरिणी f.) [हृ-इतच्] 1 Green, of a green colour, verdant; रम्यांतरः कमलिनीहरितैः सरोभिः Ś. 4. 10; Ku. 4. 14; Me. 21; Ki. 5. 38. --2 Tawny. --3 Dark-blue. --तः 1 The green colour. --2 A lion. --3 A kind of grass. --Comp. --अश्मन् m. {1} an emerald. {2} blue vitriol. --छद a. green-leaved.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1166-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
हरित पु० हृ--इतच् । १ सिंहे २ मन्थानतृणे राजनि० ३ हरिद्वर्णे ४ तद्वति त्रि० अमरः स्त्रियां ङीप् तस्य नश्च । ५ दूर्वायां मेदि० ६ जयन्त्यां ७ हरिद्रायां ८ क- पिलद्राक्षायां ९ पाच्यां १० नीलदूर्वायाञ्च स्त्री राजनि० टाप् । ११ स्थौणेयके न० राजनि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5418,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
हरितं, क्ली, (हृ + इतन् ।) स्थौणेयकम् । इति राजनिर्घण्टः ॥
हरितः, पुं, (हरति नयनमनांसीति । हृ + “हृश्या- भ्यामितन् । “उणा० ३ । ९३ । इति इतन् ।) हरिद्वर्णः । इत्यमरः । १ । ५ । १४ ॥ सिंहः । इति केचित् ॥ मन्थानकतृणम् । इति राज- निर्घण्टः ॥ हारील इति लोके । तदर्थे पर्य्यायो यथा, -- “हारीतो रक्तपित्तः स्याद्धरितोऽपि स कथ्यते ॥” इति भावप्रकाशस्य पूर्व्वखण्डे द्वितीये भागे ॥) हरिद्वर्णयुक्ते, त्रि । इति मेदिनी ॥ (यथा, किराते । ५ । ३८ । “परिसरविषयेषु लीढमुक्ताः हरिततृणोद्गमशङ्कया मृगोभिः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-515-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "हरित" आता है (3)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें