🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:13:55 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

पाली
pālī
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
तलवार आदि की धार/कोना (2.8.93) कोण · अश्रि · कोटि
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
पाली १ वि॰ [सं॰ पालिन्] [वि॰ स्त्री॰ पालिनी]
१. पालन करनेवाला । पोषण करनेवाला ।
२. रखनेवाला । रक्षा करनेवाला ।
पाली २ संज्ञा पुं॰ पृथु के पुत्र का नाम । (हरिवंश) ।
पाली ३ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰ पल्लि (= विशिष्ट स्थान)] वह स्थान जहाँ तीतर, बुलबुल, बटेर आदि पक्षी लड़ाए जाते हैं ।
पाली ४ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰ या सं॰ पालि (= बरतन)]
१. बरतन का ढक्कान । पारा । परई ।
२. दे॰ पलि ।
पाली पु ६ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰ पल्यडक] पालकी । उ॰— होउ बाध्यउ पाटको । पालीय परगह अंत न पार ।— बी॰ रासो, पृ॰ १३ ।
पाली ७ संज्ञा स्त्री॰ [हिं॰ पारी] पारी । बारी ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पाली f. a herdsman's wife, MBh. v, 3608
an oblong pond (as ‘receptacle’ of water?), Var. (cf. पालि).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (622,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पालिः --ली f. 1 The tip of the ear; श्रवणपालिः Gīt. 3. --2 The edge, skirt, margin; Bh. 3. 55. --3 The sharp side, edge or point of anything (अश्रि); Bv. 2. 3. --4 Boundary, limit. --5 A line, row; विपुलपुलकपाली Gīt. 6; Śi. 3. 51. --6 A spot, mark. --7 A causeway, bridge. --8 The lap or bosom. --9 An oblong pond. --10 Maintenance of a pupil by his teacher during the period of his studies. --11 A louse. --12 Praise, eulogium. --13 A woman with a beard. --14 The hip. --15 A measure of capacity (प्रस्थ). --16 A circumference. --ली A pot, boiler.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0699-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पालि(ली) स्त्री पल--बा० इण् । १ कर्णलताग्रे २ अश्रौ कोणे ३ श्रेणौ ४ अङ्कभेदे ५ छात्रादिदेये च मेदि० ६ यूकायां ७ पोटायां ८ प्रशसायां ९ प्रस्थे १० उत्सङ्गे क्रोडे च हेमच० वा ङीप् दीर्घान्तः ११ स्थाल्याम् शब्दच० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4321,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पाली, स्त्री, (पालि + कृदिकारादिति वा ङीष् ।) यूका । सश्मशुयोषित् । इति मेदिनी । ले, ३० । श्रेणी । इति शब्दरत्नावली ॥ स्थाली । इति शब्दचन्द्रिका ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-132-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें