🕉️ 21 November 2026, Saturday · 08:35:56 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

पूति
pūti
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
पूति १ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. पवित्रता । शुचिता ।
२. दुर्गंध । बदबूदार । उ॰—जनम जनम तेँ अपावन असाधु महा, अपरस पूति सों न छाड़ै अजोँ छूति कौँ ।—घनानंद, पृ॰ १९८ ।
३. गंधमार्जार । मुश्क बिलाव ।
४. रोहिष सौधिया । रोहिष तृण ।
५. गंदा पानी (को॰) ।
६. पीव । पूय (को॰) ।
पूति २ वि॰ दुर्गंधयुक्त । बदबूदार [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. पूति f. (for 2. See col. 3) purity, purification, ŚBr.; MBh.
2. पूति mfn. (for 1. See col. 1) putrid, foul-smelling, stinking, fetid, ill-smelling, AV. &c. &c. (after a finite verb expressive of blame or censure, e.g. पचति पूति or पूतिः, Pāṇ. viii, 1, 69; Pat.)
पूति m. purulent matter, pus, MBh. ix, 2259
Guilandina Bonduc, Bhpr.
civet, L.
पूति f. a stench, stink, W.
पूति n. a species of grass, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (641,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पूति a. [पूय्-क्तिच्] Putrid, stinking, fetid, foul-smelling; Bg. 17. 10. --तिः f. [पू-पूष् वा भावे क्तिन्] 1 Purification. --2 Stink, stench. --3 Putrefaction. --n. 1 Filthy water. --2 Pus, matter. --3 The substance called civet. --Comp. --अंडः a muskdeer. --काष्ठं the Devadāru tree --काष्ठकः the Sarala tree. --गंध a. putrid, fetid, foul-smelling, stinking. --(धः) {1} stench, fetid odour {2} the Iṅgudī plant. {3} sulphur --गंधि a. stinking, foul-smelling. --गंधिक a. stinking, fetid. --तैला heart-pea. --नस्यं a kind of disease of the nose in which it emits offensive breath. --नासिक a. having a fetid nose. --वक्त्र a. having offensive breath. --वातः ‘foul air,’ a fart. --व्रणं a foul ulcer (discharging pus).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0715-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पूति न० पू--कर्त्तरि क्तिच् । १ रोहिषतृणे । भावे क्तिन् । २ पवित्रतायाम् राजनि० । पूय विशरणे दुर्गन्धे च क्तिच् । ३ दुर्गन्धे ४ दुर्गन्धवति त्रि० रायमुकुटः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4395,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पूति, क्ली, (पुनातीति । पू + कर्त्तरि क्तिच् ।) रोहिषतृणम् । इति राजनिर्घण्टः ॥
पूतिः, स्त्री, (पू + भावे क्तिन् ।) पवित्रता । दुर्गन्धः । इत्यमरटीकायां रायमुकुटः ॥ (यथा, गारुडे १८० अध्याये । “मेषमूत्रसैन्धवाभ्यां कर्णयोर्भरणात् शिव । कर्णयोः पूतिनाशः स्यात् कृमिस्रावो विनश्यति ॥”) खट्टाशमुष्कः । खाटाशी इति भाषा । तस्यानु- लेपनगुणः । परमालक्ष्मीरक्षोज्वरनाशित्वम् । इति राजवल्लभः ॥ (अस्या विशोधनं यथा, -- “यथालाभमपामार्गस्रुह्यादिक्षारलेपितम् । वास्पस्वेदेन संस्विद्य पूतिं निर्लोमतां नयेत् ॥ दोलापाकं पचेत् पश्चात् पञ्चपल्लववारिणा । खलः साधुमिवोत्पीड्य ततो निस्नेहतां नयेत् ॥ [] आजशोभाञ्जनजलैर्भावयेच्च पुनः पुनः । शिग्रुमूलेन केतक्याः पुष्पपत्रपुटे च तम् ॥ पचेदेवं विशुद्धः सन् मृगनाभिसमो भवेत् ॥” इति वैद्यकचक्रपाणिसंग्रहे वातव्याध्यधिकारे ॥ दुर्गन्धविशिष्टे, त्रि । यथा, भगवद्गीतायाम् । १७ । १० । “यातयामं गतरसं पूति पर्य्युषितञ्च यत् । उच्छिष्टमपि चामेध्यं भोजनं तामसप्रियम् ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-215-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "पूति" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें