🕉️ 22 November 2026, Sunday · 05:29:21 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

पृष्ठ्य
pṛṣṭhya
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
बोझ ढोने वाला घोड़ा (2.8.46) स्थौरी
पीठों का समूह (3.2.41)
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पृष्ठ्य᳙ mfn. belonging to or coming from the heights (with पयस् or अन्धस्, n. the milk or the plant from the heights, i.e. the Soma), RV.
carrying on the back
पृष्ठ्य᳙ m. (with or sc. अश्व) a horse for riding or for draught, Lāṭy.; MBh.
पृष्ठ्य (पृ˚), mfn. forming the Stotras called Pṛṣṭha, TāṇḍBr.
having these Stotras (said of a partic. period of 6 sacrificial days [as subst. m.], viz. पृष्ठ्याहन्, पृष्ठ्य-त्र्यह, -पञ्चाह, -स्तोत्रिय, -चतुर्थ, -षष्ठ, Vait.)
पृष्ठ्य m. = पृष्ठानां समूहः, Pāṇ. iv, 2, 42, Vārtt. 1, Pat.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (648,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पृष्ठ्य a. Relating to the back. --ष्ठ्यः A pack-horse. --ष्ठ्या 1 A mare for draught. --2 An edge on the back of the altar.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0720-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पृष्ठ्य न० पृष्ठानां स्तीत्रभेदानां समूहः “पृष्ठेस्योपसंख्यानम्” वार्त्ति० समूहे यत् । १ स्तोत्रसमूहे । पृष्ठे भवः यत् । २ पृष्ठभवे त्रि० । “सोमयागेषु छन्दोगैः क्रियमाणः पृष्ठ्याति सज्ञिका स्तुतिः स्तोषः” मि० कौ० । पृष्ठेन वहति यत् । ३ पृष्ठेन भारवाहके अश्वे (वेटोघोडा) अमरः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4418,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पृष्ठ्यं, क्ली, (पृष्ठानां स्तोत्रविशेषाणां समूह इति । पृष्ठ + “ब्राह्मणमाणववाडवाद् यत् ।” ४ । २ । ४२ । इत्यस्य “पृष्ठादुपसंख्यानम् ।” इति वार्त्तिकोक्त्या यत् ।) पृष्ठानां समूहः । इत्यमरः । ३ । २ । ४२ ॥
पृष्ठ्यः, पुं, (पृष्ठेन वहतीति । पृष्ठ + यत् ।) पृष्ठेन भारवाहकाश्वः । तत्पर्य्यायः । स्थौरी २ । इत्यमरः । २ । ८ । ४६ ॥ (यथा, महा- भारते । १ । २२२ । ४९ । “पृष्ठ्यानामपि चाश्वानां वाह्लिकानां जनार्द्दनः । ददौ शतसहस्राणि कन्याधनमनुत्तमम् ॥” धारके, त्रि । यथा, ऋग्वेदे । ४ । ३ । १० । “ऋतेन हि ष्मा वृषभश्चिदक्तः पुमाँ अग्निः पयसा पृष्ठ्येन ॥” “पृष्ठ्येन धारकेण पयसाक्तः ।” इति तद्भाष्ये सायङः ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-232-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें