🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:17:30 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

पेय
peya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
पेय १ वि॰ [सं॰]
१. पीने योग्य । जिसे पी सकें ।
२. जो पान किया जाय ।
पेय २ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. पीने की वस्तु । वह चीज जो पीनी के काम में आती हो । जैसे, पानी, दूध, शराब, आदि ।
२. जल । पानी ।
३. दूध । दुग्ध ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पेय mfn. to be drunk or quaffed, drinkable, MBh.; Kāv. &c.
to be tasted, tastable, MBh. (opp. to घ्रेय, स्पृश्य &c.)
to be taken (as medicine), Car.
to be drunk in or enjoyed by (cf. श्रोत्र-प्˚)
पेय m. (sc. यज्ञ-क्रतु) a drink offering, libation, ŚāṅkhŚr.
पेय n. a drink, beverage, MBh.; R.; Suśr.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (648,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पेय a. [पा-पाने कर्मणि यत्] 1 Drinkable, fit to be quaffed or drunk. --2 [] Sapid. --यं 1 Water. --2 Milk. --3 A drink, beverage. --या 1 Rice gruel. --2 A drink mixed with a small quantity of boiled rice.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0720-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पेय त्रि० पा--पाने कर्मणि यत् । १ पातव्ये २ जले नेदि० । ३ दुग्धे शब्दच० । ४ अष्टविधान्नान्तर्गते तरलयवाग्वादौ अन्नभेदे “भोज्यं षेयंतथा चूष्यं लेह्यं खाद्यञ्च चर्वणम् । निष्पेय ञ्चैव भक्ष्यं स्यादन्नमष्टविधं स्मृतम्” राजनि० । ५ सिक्थ युक्तपेयद्रव्ये स्त्री । “पेया स्वेदाग्निजननी वातपर्चो- ऽनुलोमनी । क्षुत्तृष्णाग्लानिदौर्वल्यकृक्षिरोगविनाशिनी” राजव० । ६ श्राणायां मेदि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4419,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पेयं, क्ली, (पीयते यदिति । पा पाने + कर्म्मणि यत् । “ईद्यति ।” ६ । ४ । ६५ । इति आत ईत् ततो गुणः ।) जलम् । इति मेदिनी । ये, ३९ ॥ दुग्धम् । इति शब्दचन्द्रिका ॥ अष्टविधा- न्नान्तर्गतान्नविशेषः । यथा, -- “भोज्यं पेयं तथा चूष्यं लेह्यं खाद्यञ्च चर्वणम् । निष्पेयञ्चैव भक्ष्यं स्यादन्नमष्टविधं स्मृतम् ॥” इति राजनिर्धण्टः ॥ पातव्ये, त्रि । इति मेदिनी । ये, ३९ ॥ (यथा, महाभारते । १४ । ४४ । १० । “सर्व्वेषां भक्ष्यभोज्यानामन्नं परममुच्यते । द्रवाणाञ्चैव सर्व्वेषां पेयानामाप उत्तमाः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-232-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "पेय" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें