🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:03:58 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

पोट
poṭa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
पोट १ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰ पोट]
१. गठरी । पोटली । बकुचा । मोटरी । उ॰—(क) पहले बुरा कमाय के बाँधी विषय की पोट । कोटि कर्म फिरे पलक में जब आयो हरि ओट ।— कबीर (शब्द॰) । (ख) खुलि खेलौ संसार में बाँधि सकै नहिं कोय । घाट जगाती क्या करै सिर पै पोट न होय ।— (शब्द॰) ।
२. ढेर । अटाला । जैसे, दुःख की पोट, पानी की पोट ।
पोट २ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰ पृष्ठ, हिं॰ पुट्ठ] पुस्तक के पन्नों की वह जगह जहाँ से जुजबदी या सिलाई होती है ।
पोट ३ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰ पोत (= वस्त्र)] गुर्दे के ऊपर की चादर । कफन के ऊपर का कपडा़ ।
पोट ४ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. घर की नीवँ ।
२. मेल । मिलान ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पोट m. (√ पुट्?) the foundation of a house, L. (cf. पोत)
putting together, uniting, mixing, L.
= शकल (?), Hcar., Sch.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (650,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पोटः 1 The foundation of a house. --2 Putting together, uniting, mixing. --Comp. --गलः {1} a kind of reed (नल). {2} a kind of grass [] (काश). {3} a kind of fish.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0721-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पोट पु० पुट--श्लेषे घञ् । १ संश्लेषे--आधारे घञ् । २ वेश्म- भूमौ जटा० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4421,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पोटः, पुं, (पुटत्यत्रेति । पुट संश्लेषे + आधारे घञ् ।) वेश्मभूमिः । इति जटाधरः ॥ (पुट- श्लेषे + भावे घञ् ।) संश्लेषः । इति पोटगल- शब्दटीकायां भरतः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-234-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें