🕉️ 22 November 2026, Sunday · 08:59:49 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

प्रकाशक
prakāśaka
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
प्रकाशक १ वि॰ [सं॰] [वि॰ स्त्री॰ प्रकाशिका]
१. व्यक्त करनेवाला । प्रकाश करनेवाला ।
२. द्योतित ।
३. प्रसिद्ध । ख्यात । प्रकट ।
प्रकाशक २ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. वह जो प्रकाश करे । जैसे, सूर्य ।
२. वह जो प्रकट करे । प्रसिद्ध करनेवाला । जैसे, ग्रंथ प्रकाशक, समाचारपत्र प्रकाशक ।
३. काँसा ।
४. महादेव का एक नाम । ।
५. सूर्य (को॰) । यौ॰— प्रकाशकज्ञाता = तमचुर । मुर्गा ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
प्र-˚काशक mf(इका)n. clear, bright, shining, brilliant, Sāṃkhyak.; Tattvas.; MBh.
universally known, renowned, Rājat.
irradiating, illuminating, giving light, BhP.; Sāṃkhyak., Sch.; MBh. &c.
making clear, illustrating, explaining, Sarvad.; Śaṃk.
making apparent or manifest, disclosing, discovering, publishing, evincing, betraying, Sāh.; MārkP.
indicating, expressing, L.
प्र-˚काशक m. ‘light-giver’, the sun, Kathās.
प्र-˚काशक n. bell-metal, brass, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (653,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
प्रकाशक a. (शिका f.) 1 Illuminating, giving light. --2 Making apparent, discovering, disclosing, evincing, betraying, displaying. --3 Expressing, indicating. --4 Explaining, making clear, expounding. --5 Bright, shining, brilliant. --6 Noted, celebrated, renowned. --कः 1 The sun. --2 A discoverer. --3 An expounder. --4 A publisher. --Comp. --ज्ञातृ m. a cock.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0724-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
प्रकाशक त्रि० प्रकाशयति प्र + काश--णिच् ण्वुल् । १ प्रकाश- कारके सूर्य्यादौ सांख्यमतसिद्धे २ सत्त्वगुणे च “तत्र सत्त्वं निर्मलत्वात् प्रकाशकमनामयम्” गीता ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4427,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
प्रकाशकः, त्रि, प्रकाशकर्त्ता । प्रकाशयतीत्यर्थे (ण्वुल्) णकप्रत्ययः ॥ (यथा, भगवद्गीतायाम् । १४ । ६ । “तत्र सत्त्वं निर्म्मलत्वात् प्रकाशकमनामयम् । सुखसङ्गेन बध्नाति ज्ञानसङ्गेन चानघ ! ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-241-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "प्रकाशक" आता है (8)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें