🕉️ 19 November 2026, Thursday · 05:37:58 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

प्रपा
prapā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
प्रपा संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. पौसरा । प्याऊ । वह स्थान जहाँ प्यासों को पानी पिलाया जाता है ।
२. कूप । कूआँ (को॰) ।
३. जलप्रणाली (को॰) ।
४. पशुओं के जल पीने का हौज (को॰) ।
५. यज्ञशाला ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
प्र-√ 1. पा P. -पिबति, (ind.p. -पाय, Pāṇ. vi, 4, 69), to begin to drink, drink, RV. &c. &c.; to imbibe (चक्षुषा, with the eye i.e. feast the eyes upon), MBh.
प्र-पा f. a place for supplying water, a place for watering cattle or a shed on the road-side containing a reservoir of water for travellers, fountain, cistern, well, AV. &c. &c. (cf. Pāṇ. iii, 3, 58, Vārtt. 4, Pat.)
a supply of water, affluent (of a tank &c.), L.
प्र-√ 3. पा P. -पाति, to protect, defend from (abl.), BhP.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (682,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
प्रपा 1 A place where water is distributed to travellers; व्याख्यास्थानान्यमलसलिला यस्य कूपाः प्रपाश्च Vikr. 18. 78. --2 A well, cistern; Ms. 8. 319. --3 A place for watering cattle. --4 A supply of water. --5 A draught. --Comp. --पालिका a woman who distributes water to travellers; Vikr. 1. 89; 13. 10. --वनं a cool grove.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0751-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
प्रपा स्त्री प्रपीयतेऽस्यां प्र + पा--घञ्र्थे क । पानीयशाला- याम् । पानीयशालिकाशब्दे ४३०६ पृ० दृश्यम् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4471,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
प्रपा, स्त्री, (प्रकर्षेण पिबन्त्यस्यामिति । प्र + पा + “आतश्चोपसर्गे ।” ३ । ३ । १०६ । इत्यङ् । घञर्थे को वा ।) पानीयशालिका । इत्यमरः । २ । २ । ७ ॥ (यथा, मनुः । ८ । ३१९ । “यस्तु रज्वुं घटं कूपाद्धरेद्भिन्द्याच्च यः प्रपाम् । स दण्डं प्राप्नुयान्माषं तञ्च तस्मिन् समाहरेत् ॥”) यज्ञशाला । यथा, रामायणे । १ । ७३ । २० । “विश्वामित्रं पुरस्कृत्य शतानन्दञ्च धार्म्मिकम् । प्रपामध्ये तु विधिवद्वेदिं कृत्वा महातपाः ॥” “प्रपामध्ये यज्ञशालामध्ये इति कतकः ॥” इति तट्टीकायां रामानुजः ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-276-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें