🕉️ 20 November 2026, Friday · 05:01:36 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

प्रभास
prabhāsa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
प्रभास १ वि॰ [सं॰] पूर्ण प्रभायुक्त ।
प्रभास २ संज्ञा पुं॰
१. दीप्ति । ज्योति ।
२. एक प्राचीन तीर्थ जिसे सोम तीर्थ भी कहते हैं । गुजरात में सोमनाथ का मंदिर इसी तीर्थ के अंतर्गत था ।
३. एक वसु ।
४. कुमार का एक अनुचर गण ।
५. अष्टम मन्वंतर का एक देवगण ।
६. जैनों के एक गणधिप का नाम (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
प्र-˚भास m. ‘splendour’, ‘beauty’, N. of a Vasu, MBh.
of a being attendant on Skanda, ib.
of a deity under the 8th Manu, MārkP.
(with Jainas) of one of the 11 Gaṇādhipas, L.
of a son of a minister of Candraprabha king of Madra, Kathās.
(pl.) N. of a race of Ṛṣis, MBh.
प्र-˚भास m. n. N. of a celebrated place of pilgrimage on the west coast of the Dekhan near Dvārakā, MBh.; Kāv. &c. (also -क्षेत्र n. -क्षेत्र-तीर्थ n. -देश m.)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (684,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
प्रभासः Splendour, beauty, lustre. --सः --सं N. of a well-known place of pilgrimage near Dvārakā.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0753-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
प्रभास त्रि० प्रभासते प्र + भास--अच् । १ प्रकृष्टदीप्तियुते २ जैन- नणाधिपभेदे पु० हेमच० । ३ कुमारानुचरगणभेदे पु० भा० श० ४६ अ० । ४ ऋषिभेदे पु० भा० शा० १६६ अ० । ५ वसुभेदे पु० हरिवं० ३ अ० सान्ततंया पाष्ठः । अष्टममन्वन्तरे ६ देवगणभेदे पु० मार्क० पु० ८० अ० । ७ सोमतीर्थभेदे त्रिका० “पुण्यं प्रभासं समुपाजगाम यत्रोडुराट् यक्ष्मणा क्लिश्य- मानः” इत्युपक्रमे एवं तु तीर्थप्रवरं पृथिव्यां प्रभास- नात्तस्य तु सः प्रभासः” इत्यादिना तत्तीर्थोत्पत्तिमाहा- त्म्यादिकथा भा० श० ३६ अ० आदौ दृश्या ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4475,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
प्रभासः, पुं, (प्रभासते शोभते इति । प्र + भास् + अच् ।) सोमतीर्थम् । इति त्रिकाण्डशेषः ॥ (यथा, महाभारते । ३ । ८२ । ५६ -- ५७ । “ततो गच्छेत राजेन्द्र ! प्रभासं तीर्थमुत्तमम् । तत्र सन्निहितो नित्यं स्वयमेव हुताशनः । देवतानां मुखं वीर ! ज्वलनोऽनिलसारथिः ॥ [] तस्मिंस्तोर्थे नरः स्नात्वा शुचिः प्रयतमानसः । अग्निष्टोमातिरात्राभ्यां फलं प्राप्नोति मानवः ॥”) जैनगणाधिपविशेषः । इति हेमचन्द्रः । १ । ३२ ॥ (वसुभेदः । यथा, मात्स्ये । ५ । २१ । “प्रत्यूषश्च प्रभासश्च वसवोऽष्टौ प्रकीर्त्तिताः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-283-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें