🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:21:20 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

प्रसह
prasaha
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
प्रसह संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. पक्षियों का एक भेद । वे पक्षी जो झपाटा मारकर अपना भक्ष्य या शिकार पकड़ते है । शिकारी चिड़िया । जैसे, कौआ, गीध, बाज, उल्लू, चील, नीलकंठ इत्यादि । विशेष—वैद्यक में इन पक्षियों का मांस उष्णवीर्य बताया गया है और कहा गया है कि जो इसका मांस खाते हैं उन्हें शोष, भस्मक और शुक्रक्षय रोग हो जाता है ।
२. अमलतास का पेड़ ।
३. विरोध । प्रतिरोध [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
प्र-˚सह mfn. (ifc.) enduring withstanding, Kām.
प्र-˚सह m. endurance, resistance (see दुष्-प्र्˚)
a beast or bird of prey, Car.; Suśr.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (697,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
प्रसह a. Withstanding, enduring, bearing up. --हः 1 A beast or bird of prey. --2 Resistance, endurance, opposition.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0764-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
प्रसह त्रि० सहति प्र + सह--अच् । १ प्रकर्षेण सोढरि प्रसह्य वलात्कारेण भक्षयतीति प्रसहः । बलात्का- रेण भक्षके २ खगभेदे “काको गृध्र उलूकश्च चिल्लश्च शगघातकः । चाषो भासश्च कुरवः इत्याद्याः प्रसहाः स्मृताः” शशघातकः (वाज) इति लोके “प्रमहाः कीर्त्तिता एत प्रसह्याछिद्य भक्षणात् । प्रसहाः खलु- वीर्य्योष्णान्तन्मांसं भक्षयन्ति ये । ते शोषभस्मकोन्म देः शुक्रक्षीणा भवन्ति हि” भावप्र० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4498,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
प्रसहः, पुं, (प्रसहतीति । प्र + सह् + अच् ।) बलात्कारेण भक्षकपक्षी । स च कुरर- श्येनादिः । यथा, -- “प्रसह्य भक्षयन्त्येते प्रसहास्तेन कीर्त्तिताः ॥” अस्य मांसगुणाः । “गुरूष्णमधुराः स्निग्धा वातघ्नाः शुक्रवर्द्धनाः ।” इति राजवल्लभः । अपि च भावप्रकाशे । “काको गृध्र उलूकश्च चिल्लश्च शशघातकः । चाषो भासश्च कुरर इत्याद्याः प्रसहाः स्मृताः ॥ शशघातकः वाज इति लोके । प्रसहाः कीर्त्तिता एते प्रसह्य छिद्य भक्षणात् । प्रसहाः खलु वीर्य्योष्णास्तन्मांसं भक्षयन्ति ये ॥ ते शोषभस्मकोन्मादैः शुक्रक्षीणा भवन्ति हि ॥”
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-300-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें