🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:31:07 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

भवत्
bhavat
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
भवत् १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. भूमि । जमीन ।
२. विष्णु ।
भवत् २ वि॰ मान्य । पूज्य ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
भवत् mf(अन्ती)n. being, present, RV. &c. &c.
भवत् m. f., (nom. भवान्, ˚वती; voc. भवन् or भोस्, q.v.; f. ˚वति; cf. Mn. ii, 49) your honour, your worship, your lordship or ladyship, you (lit. ‘the gentleman or lady present’; cf. अत्र- and तत्र-भ्˚; used respectfully for the 2nd pers. pron., but properly with the 3rd and only exceptionally with the 2nd pers. of the verb, e.g. भवान् ददातु, ‘let your highness give’; sometimes in pl. to express greater courtesy, e.g. भवन्तः प्रमाणम्, ‘your honour is an authority’), ŚBr. &c.
भ˚वत् &c. See p. 748 &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (749,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
भवत् a. (न्ती f.) 1 Being, becoming, happening. --2 Present; समतीतं च भवच्च भावि च R. 8. 78. --pron. a. (ती f.) A respectful or honorific pronoun, translated by ‘your honour,’ ‘your lordship, worship or highness’; (oft. used in the sense of the second personal pronoun, but with the third person of the verb); अथवा कथं भवान् मन्यते M. 1; भवंत एव जानंति रघूणां च कुलस्थितिं U. 5. 23; R. 2. 40, 3. 48; 5. 16. It is often joined to अत्र or तत्र (see the words), and sometimes to स also; यन्मां विधेयविषये सभवान्नियुंक्ते Māl. 1. 9.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0810-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
भवत् त्रि० भा--डवतु । १ युष्मदर्थे, सर्वनामता चास्य । भवान् भवत्याः पुत्रः भवत्पुत्रः । भू--शतृ । २ वर्त्तमानकालाथ [] ३ भवनकर्त्तरि च । भवन् स्त्रियामुभयत्र ङीप् शत्रन्तस्य नुम् । ङीवन्तः ४ विषाक्तबाणे शब्दरत्ना० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4646-a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
भवत्, त्रि, (भाति विद्यते इति । भा + डवतु- प्रत्ययः ।) युष्मदर्थम् । अत्र भाधातोर्डवतुप्रत्य- येन निष्पन्नम् । तस्य लिङ्गत्रये रूपम् । भवान् [] भवती भवत् । (यथा, मार्कण्डेये देवी- माहात्म्ये । ८५ । ५ । “भवतां नाशयिष्यामि तत्क्षणात् परमापदः ॥”) वर्त्तमानार्थम् । इति मेदिनी । ते, १३७ ॥ अत्र भूधातोः शतृप्रत्ययेन निष्पन्नम् । तस्य लिङ्गत्रये रूपं भवन् भवन्ती भवत् ॥ (यथा, मनौ । १२ । ९७ । “चातुर्व्वर्ण्यं त्रयो लोका श्चत्वारश्चाश्रमाः पृथक् । भूतं भवद्भविष्यञ्च सर्व्वं वेदात् प्रसिध्यति ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-487-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें