🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:23:38 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

भारंगी
bhāraṃgī
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
भारंगी संज्ञा स्त्री॰ [सं॰ भारङ्गी] एक प्रकार का पौधा । बम्हनेटी । भृंगजा । असवरग । विशेष— यह बौधा मनुष्य के बराबर ऊँचा होता है । इसकी पत्तियाँ महुए की पत्तियों से मिलती हुई, गुदार और नरम होती हैं और लोग उनका साग बनाकर खाते हैं । इसका फूल सफेद होता है । इसकी जड़, डंठल, पत्ती और फल सब औषध के काम आते हैं । इसके फूल को 'गुल असवर्ग' कहते हैं । इसकी पत्तियों का प्रयोग ज्वर, दाह, हिचकी और त्रिदोष में होता है । वैद्यक में इसके मूल का गुण गरम, रुचिकर, दीपन लिखा है और स्वाद कड़वा और कसैला, चरपरा और रूखा बतलाया है जिसका प्रयोग ज्वरा, श्वास, खाँसी और गुल्मादि में होता है । पर्या॰—असबरग । ब्राह्मणी । पद्मा । भृंगजा । अंगारवल्लरी । ब्राह्मयष्टी । कंजी । दूर्वा ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
भारङ्गी f. = भार्गी, Clerodendrum Siphonantus, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (753,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
भारङ्गी स्त्री भृ--बा० अङ्गच् । पोषणकर्त्त्य्रां स्त्रियां ततः काश्या० ठञ् । भारङ्गिक तत्र भवे त्रि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4652,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔁 जिनके अर्थ में "भारंगी" आता है (20)
भार्गी भारंगीहंजिका भार्ङ्गी नामक पौधा । भारंगीमुखधौता भारंगी । भार्गीवर्वरीक भारंगीगर्दभशाक भारंगी । ब्रह्मयष्टिब्रह्मयष्टि भारंगी । ब्रह्मनेटीस्थूलवर्त्मकृत् भारंगी । बभनेटीशांत्वति भारंगी । बभनेटी । ब्राह्मण- यष्टिकाब्राह्मणयष्टिका भारंगी । भार्ङ्गीभार्ङ्गी भारंगीशाकवालेय ब्रह्मयष्टि । भारंगीशुक्रमाता बभनेटी । भारंगीश्वान्नति भारंगी । बभनेटी । ब्राह्मणयष्टिकावृषपर्णिका भारंगी । ब्राह्मणयष्टिकाद्विजा ब्राह्मण या द्विज की स्त्रीभृंगेष्टा घीकुआरसुरूपा सरिवन । शालपर्णीभ्रमरेष्टा भुँइ जामुनब्रह्ममंडूकी मजीठ । २, मंडूक- पर्णीवदर्ध वर्ध संज्ञा पुं॰
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें