🕉️ 20 November 2026, Friday · 11:48:20 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

भार्गवी
bhārgavī
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
भार्गवी संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. पार्वती ।
२. लक्ष्मी ।
३. दूर्वा । दूब ।
४. नीली दूब ।
५. सफेद दुब ।
६. शुक्राचार्य की पुत्री देवयानी (क॰) ।
७. उड़ीसा देश की एक नदी का नाम ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
भार्गवी (ई), f. a female descendant of Bhṛgu, Pāṇ. ii, 4, 65
Bhargava's i.e. Śukra's daughter, R.
N. of Deva-yānī f., MBh.; BhP.
of Lakṣmī, L.
of Pārvatī, L.
Panicum Dactylon and another species, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (753,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
भार्गवी 1 The Dūrvā grass. --2 An. epithet of Lakṣmī. --3 Of Pārvatī. --4 Of Devayānī.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0813-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
भार्गवी, स्त्री, (भार्गव + ङीप् ।) पार्व्वती । (भृगोरपत्यं स्त्री । भृगु + अण् + ङीप् ।) लक्ष्मीः । (अस्या भृगुसुतात्वमुक्तं यथा, विष्णु- पुराणे । १ । ९ । १४६ । “एतत् ते कथितं ब्रह्मन् ! यन्मां त्वं परि- पृच्छसि । क्षीराब्धौ श्रीयथा जाता पूर्व्वं भृगुसुता सती ॥”) दूर्व्वा । इति मेदिनी । वे, ४५ ॥ (यथा, वैद्यक- रत्नमालायाम् । “सहस्रवीर्य्या दूर्व्वा तु मङ्गल्या भार्गवी रुहा ॥”) नीलदूर्व्वा । इति शब्दरत्नावली ॥ (यथास्याः पर्य्यायः । “नीलदूर्व्वा रुहानन्ता भार्गवी शतपर्व्विका । शष्पं सहस्रवीर्य्या च शतवल्ली च कीर्त्तिता ॥” इति भावप्रकाशस्य पूर्व्वखण्डे प्रथमे भागे ॥) श्वेतदूर्व्वा । इति राजनिर्घण्टः ॥ (भृगुवंशीय- स्त्रीमात्रे । यथा, महाभारते । १ । ७३ । ३३ । “कस्माच्चिरायितोऽसीति पृष्टस्तामाह भार्ग वीम् । हतोऽहमिति चाचख्यौ पृष्टो ब्राह्मण- कन्यया ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-503-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें