🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:07:42 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

भावक
bhāvaka
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
भावक १ क्रि॰ वि॰ [सं॰ भाव + क (प्रत्य॰)] किंचित् । थोड़ा सा । जरा सा । कुछ एक । उ॰— भावक उभरौहौं भयो कछुक परयो भरु आय । सीपहरा के मिस हियौ निसि दिन हेरत जाय ।— बिहारी (शब्द॰) ।
भावक २ वि॰ [सं॰] भाव से भरा । भावपूर्ण । उ॰— भेद त्यों अभेद हाव भाव हूँ कुभाव केते, भावक सुबुद्धि यथामति निरधार ही । — रघुराज (शब्द॰) ।
भावक ३ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. भावना करनेवाला ।
२. भावसंयुक्त ।
३. भक्त । प्रेमी । अनुरामी । उ॰— ताहू पर जे भावक पूरे ते दुख सुख सुनि गाथा । — रघुराज (शब्द॰) ।
४. भाव ।
भावक ४ वि॰ [सं॰] उत्पादक । उत्पन्न करनेवाला ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
भावक mfn. (fr. Caus.) causing to be, effecting (comp.), MBh.
promoting any one's (gen.) welfare, ib.
imagining, fancying (gen. or comp.), AṣṭāvS.
having a taste for the beautiful or poetical, Daś.
singing with expression, Saṃgīt.
भावक m. sentiment, affection, L.
the external expression of amatory sentiments, W.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (755,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
भावक a. [भाव-स्वार्थे क] 1 Effecting, bringing about. --2 Promoting any one's welfare. --3 Fancying, imagining. --4 Having a taste for the sublime and beautiful, having a poetic taste. --कः 1 A feeling, sentiment. --2 The external manifestation of one's sentiments (especially of love).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0814-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
भावक पु० भाव + स्वार्थे क । १ भावशब्दार्थे मनोविकारे हला० । भू--भावि--वा ण्वुल् । २ सत्ताश्रये ३ उत्पादके च त्रि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4666,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
भावकः, पुं, (भाव एव स्वार्थे कन् ।) भावः । मानसो विकारः । इति हलायुधः ॥ (भवतीति । भू + कर्त्तरि ण्वुल् ।) सत्ताश्रये, त्रि । इति संक्षिप्तसारः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-508-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें