🕉️ 20 November 2026, Friday · 06:05:13 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

भित्ति
bhitti
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
दीवार (2.2.4) कुड्य
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
भित्ति संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. दीवार । भीत ।
२. अंश । विभाग । हिस्सा (को॰) ।
३. कोई टुटी वस्तु (को॰) ।
४. चटाई । नरकुल के सींक की चटाई (को॰) ।
५. दोष । त्रुटि (को॰) ।
६. मौका । अवसर (को॰) ।
७. डर । भय । भीति ।
८. खंड । टुकड़ा । (डिं॰) ।
९. चित्र खींचने का आधार । वह पदार्थ जिसपर चित्र बनाया जाय ।
१०. भेदन । तोड़ना (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
भित्ति f. breaking, splitting, Kāṭh.
a mat (made of split reeds), ŚBr.
a wall (of earth or masonry), partition, panel, MaitrUp.; Inscr. &c.
(ifc. with parts of the body) a wall-like surface (cf. कपोल-, गण्ड-भ्˚)
a fragment, bit, portion, L.
a place, spot, Mudr.
a rent, fissure, L.
a flaw, deficiency, W.
an opportunity, occasion, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (757,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
भित्ति f. [भिद्-क्तिन्] 1 Breaking, splitting; dividing. --2 A wall, partition; समया सौधभित्तिं Dk.; Śi. 4. 67. --3 (Hence) Any place, spot or ground (आश्रय) to work anything upon; चित्रकर्मरचना भित्तिं विना वर्तते Mu. 2. 4. --4 A fragment, bit, piece, portion. --5 Anything broken. --6 A rent, fissure. --7 A mat. --8 A flaw, defect. --9 An opportunity. --Comp. --खातनः a rat. --चौरः a house-breaker. --पातनः {1} a kind of rat. {2} a rat.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0817-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
भित्ति स्त्री भिद--क्तिन १ गृहादेः कुड्ये (देयास) २ प्रभेदे शब्दरत्ना० । ३ अवकाशे ४ संविसागे विश्वः । स्वार्थे क । तत्रार्थे सज्ञायां कन् । पल्ल्यां हेमच० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4671,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
भित्तिः, स्त्री, (भिद्यते इति । भिद् + क्तिन् ।) गृहादेर्मृदिष्टकादिमयी वृतिः । काँथ इति भित् इति च ख्याता । तत्पर्य्यायः । कूड्यम् २ । इत्य- मरः । २ । २ । ४ ॥ भित्तिका ३ कुड्यम् ४ कुड्यकम् ५ । इति शब्दरत्नावली ॥ (यथा, विश्वकर्म्मप्रकाशे । पञ्चमाध्याये । “मानेनानेन विस्तारो भित्तीनान्तु विधीयते । पादे पञ्चगुणं कृत्वा भित्तीनामुच्छ्रयो भवेत् ॥”) प्रभेदः । सम्बिभागः । अवकाशः । इति विश्वः । प्रदेशः । इति शब्दरत्नावली ॥ (यथा, रघौ । ५ । ४३ । “अथोपरिष्टाद् भ्रमरैर्भ्रमद्भिः प्राक् सूचितान्तःसलिलप्रवेशः । निर्धौतदानामलगण्डभित्तिः र्वन्यः सरित्तो गज उन्ममज्ज ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-511-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "भित्ति" आता है (5)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें