🕉️ 19 November 2026, Thursday · 10:02:23 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

भी
bhī
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
भी १ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰] भय । डर । खौफ । उ॰—सुनत आइ ऋषि कुसहरे नरसिंह मंत्र पढ़ि भय भी के ।—तुलसी (शब्द॰) ।
भी २ अव्य॰ [हिं॰ ही]
१. अवश्य । निश्चय करके । जरूर । विशेष—इस अर्थ में इसका प्रयोग किसी एक पदार्थ या मनुष्य के साथ दूसरे पदार्थ या मनुष्य का निश्चयपूर्वक होना सूचित करता है । जैसे,—(क) तुम्हारे साथ में भी चलूँगा । (ख) वेतन के साथ भोजन भी मिलेगा । (ग) सजा के साथ जुरमाना भी होगा ।
२. अधिक । ज्यादा । विशेष । जैसे—इसपर सन्नाटा और भी आश्चर्यजनक है ।
३. तक । लौं । उ॰—मनुष्य की कौन कहे, जहाँ तक दृष्टि जाती थी, पशु भी दिखलाई न देता था । —अयोध्यासिंह (शब्द॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. भी cl. 3. P. (Dhātup. xxv, 2) बिभेति (du. बिभीतस् or बिभितस् Pot. बिभीयात् or बिभियात्, Pāṇ. vi, 4, 115; Pot. 3. pl. बिभ्येयुः, MBh. xii, 459; impf. 3. pl. अबिभयुः, Pāṇ. vii, 3, 83, Sch.; ep. also Ā. 1. sg. बिभ्ये and and P. 3. sg. बिभ्यति pl. बिभ्यन्ति; Ved. also cl. 1. Ā. भयते, and accord, to, Dhātup. xxxiv, 15, cl. 10. P. भाययति; pf. बिभाय, 3. pl. बिभ्युः, RV. &c. &c.; बीभाय, AitBr.; बिभयां चकर, ŚBr. cf. Pāṇ. iii, 1, 39; aor. अभैषीत्, ˚ष्म, ˚षुः, RV.; AV. &c., 2. sg. भैषीस्, AV., भैस्, Br. &c., esp. in मा भैस्, ‘do not be afraid’; once for pl. = मा भैष्ट, R. i, 55, 25; भेस्, Br.; भेम, RV., p. Ā. भियान, ib.; fut. भेता Gr.; cond. अभेष्यत्, ŚBr.; inf. भियसे, RV.; भेतुम्, MBh. &c.), to fear, be afraid of (abl. or gen., rarely instr. or acc.), RV. &c. &c.; to fear for, be anxious about (abl.), R. : Pass. भीयते, aor., अभायि Gr.: Caus. भीषयते (ŚBr. &c.; cf. Pāṇ. i, 3, 68), भीषयति (MBh.; once mc. भिष्˚, BhP.; p. भीषयाण, MBh.; aor. बीभिषः, TS., ˚षथाः, RV.), भाययति, ˚ते (Pāṇ. i, 3, 68, Sch.; Pot. भाययेस्, Megh. 61; v.l. भीषयेस्; aor. बीभयत्, अबीभयन्त, RV.; ind.p. -भाय्य, Br.), भापयते (Pāṇ. vi, 1, 56, Sch.), to terrify, put in a fright, intimidate, RV. &c. &c.: Desid. बिभीषति Gr.: Intens. बेभीयते, बेभयीति, बेभेति, ib.
भी [cf. √ भ्यस्; Lith. bijótis; Slav. bojati; Germ. biben, beben.]
2. भी f. fear, apprehension, fright, alarm, dread of (abl. loc. acc. with प्रति, or comp.), RV.; &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (758,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
भी {c3c} P. (बिभेति, बिभाय-बिभयांचकार, अभैषीत्, भेष्यति, भीत) 1 To fear, dread, be afraid of; मृत्योर्बिभेषि किं ब ल न स भीतं विमुंचति; रावणाद्विभ्यतिं भृशं Bk. 8. 70; Śi. 3. 45. --2 To be anxious or solicitous about (A.) --Caus. (भाययति) To frighten (any one) with anything; कुंचिकयैनं भाययति Sk.; (भापयते, भीषयते) to frighten, terrify, intimidate; मुंडो भापयते Sk.; स्तनितेन भीषयित्वा धाराहस्तैः परामृशसि Mk. 5. 28.
भी f. Fear, dread, alarm, fright, terror; अभीः ‘fearless’ R. 15. 8; वपुष्मान् वीतभीर्वाग्मी दूतो राज्ञः प्रशस्यते Ms. 7. 64.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0818-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
भी भवे जु० पर० अक० अनिट् । विभेति अभैषीत् बिभयामब० भूव आस चकार बिभाय । भीरुः भीतः । एतद्योगे “भीत्रा- र्थानां भयहेतुः” पा० भयहेतोरपादानता । व्याघ्रात् भीत ।
भी भये अक० भरणे सक० क्य्रादि० वा वा० पर० अनिट भीनाति मिनाति । अभैषीत् ।
भी स्त्री भी--सम्प० क्विप् । भये अमरः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4672,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
भी, ग गि भृत्याञ्च । इति कविकल्पद्रुमः ॥ (क्र्या० -पर० सक०-अनिट् ।) ग, भीनाति । गि, भिनाति । भीनः भीनिः । गिनैव क्र्यादित्वसिद्धौ ग्रग्रहणं प्वादित्वविकल्पार्थं चकारात् भीत्याञ्च । इति दुर्गादासः ॥
भी, ञि लि भीत्याम् । इति कविकल्पद्रुमः ॥ (ह्वा०-पर०-अक०-अनिट् ।) ञि, भीतोऽस्ति । लि, बिभेति । इति दुर्गादासः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-513-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें