🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:12:32 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

मधुक
madhuka
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
मधुक १ संज्ञा पुं॰ [सं॰] महुए का पेड़ ।
२. महुए का फूल ।
३. अशोक वृक्ष (को॰) ।
४. एक पक्षी (को॰) ।
५. मुलेठी । जेठी मधु ।
६. सीसा । राँगा (को॰) ।
७. खर्जूर रस (को॰) । यौ॰—मधुकाश्रय ।
मधुक २ वि॰
१. मीठा ।
२. मीठा बोलनेवाला । सुस्वर ।
३. शहद के समान रंग का [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
मधुक (ifc.) = मधु, g. उर-आदि
मधुक mfn. honey-coloured (only in -लोचन, ‘having h˚-c˚ eyes’, N. of Śiva), MBh.
sweet (in taste), W.
mellifluous, melodious, ib.
मधुक m. a species of tree, R.; Var. (Bassia Latifolia or Jonesia Asoka, L.)
Parra jacana or Goensis, L.
मधुक m. liquorice, L. (cf. n.)
मधुक m. a kind of bard or panegyrist, L.
the son of a Maitreya and a married Āyogavī, L.
(मध्˚) N. of a man, ŚBr.
मधुक n. liquorice, Suśr. (cf. m.)
मधुक n. old honey, L.
tin, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (781,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
मधुक a. 1 Sweet. --2 Sweet-speaking, melodious. --3 Of the colour of honey. --कः 1 N. of a tree (= मधूक q. v.). --2 The Aśoka tree. --3 A kind of bird. --4 The liquorice root. --कं 1 Tin. --2 Liquorice.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0838-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
मधुकं, क्ली, (मध्विवेति । मधु + “संज्ञायां च ।” ५ । ३ । ९७ । इति कन् । यद्वा, मधु मधुरं कायतीति । कै + कः ।) यष्टिमधुका । इत्यमरः । २ । ४ । १०९ ॥ (यथास्य पर्य्यायः । “यष्ट्याह्वं मधुकं यष्टि क्लीतकं मधुयष्टिका । यष्टिमधु स्थलेजाता जलजातिरसा पुरा ॥” इति वैद्यकरत्नमालायाम् ॥) त्रपु । इति हेमचन्द्रः ॥
मधुकः, पुं, (मधु मधुरं कायतीति । कै + कः ।) वन्दिभेदः । यष्ट्याह्वः । विहगान्तरः । इति विश्वः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-597-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें