🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:53:05 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

मराल
marāla
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
मराल १ संज्ञा पुं॰ [सं॰] [स्त्री॰ मराली]
१. एक प्रकार की वत्तख जो हलकी ललाई लिए सफेद रंग की हीती है ।
२. घोड़ा ।
३. हाथी ।
४. कारंडव नामक पक्षी ।
५. हंस । उ॰— सेवक मन मानस मराल से । पावन गंग तरंग माल से ।—तुलसी (शब्द॰) ।
६. अनार की वाटिका ।
७. काजल ।
८. बादल ।
९. दुष्ट । खल ।
मराल २ वि॰ मृदु । कोमल । मुलायम [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
मराल mfn. (said to be fr. √ मृ) soft, mild, tender, L.
red with a little yellow, L.
= विस्तृत and शुभ, L.
मराल m. a kind of duck or goose or flamingo, Kāv. (f(ई). , L.; ˚ल-ता f., HPariś.)
मराल m. a partic. mode of joining the hands, Cat. (L. also a horse; an elephant; a grove of pomegranate trees; white oleander ; a villain; a cloud; lamp-black)
मराल m. or n. redness mixed with a little yellow, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (789,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
मराल a. [मृ-आलच्] 1 Soft, greasy, unctuous. --2 Bland, tender. --लः (ली f.) 1 A swan, flamingo, goose; मरालकुलनायकः कथय र कथं वर्ततां Bv. 1. 3; विधेहि मरालविकारं Gīt. 11; N. 6. 72. --2 A kind of duck (कारंडव). --3 A horse. --4 A cloud. --5 Collyrium. --6 A grove of pomegranate trees. --7 A rogue, cheat.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0846-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
मराल पु० मृ--आलच् । १ राजहंसे जटा० “तत्रामरालय- मरालमरालकेशी” नैषधम् । २ कज्जले ३ कारण्डवे ४ अश्वे ५ मेघे ६ दाडिमीवने च सारस्वतः । ७ चिक्वणे त्रि० त्रिका० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4737,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
मरालः, पुं, (मृ + आलच् ।) राजहंसः । इति जटाधरः ॥ (यथा, नैषधे । ६ । ७२ । “भैमीसमीपे स निरीक्ष्य यत्र ताम्बूलजाम्बूनदहंसलक्ष्मीम् । कृतप्रियादूत्यमहोपकार- मरालमोहद्रढिमानमूहे ॥”) कज्जलम् । कारण्डवः । तुरङ्गमः । वारिवाहः । दाडिमीविपिनम् । खलः । इति सारस्वतः ॥ मसृणे, त्रि । इति त्रिकाण्डशेषः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-638-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "मराल" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें