🕉️ 20 November 2026, Friday · 10:39:12 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

माध्वी
mādhvī
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
माध्वी १ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. मदिरा । शराब ।
२. वह शराब जो मधु या महुए से बनाई जाती है ।
३. मधुरकंटक नाम की मछली ।
४. पुराणानुसार एक नदी का नाम ।
५. एक प्रकार का खजूर । मधुखर्जूरा (को॰) ।
६. माधवी नाम की लता । उ॰— माध्वी कुंदलता लालत पगनि परति चहुँ भाति ।—अनेकार्थ॰, पृ॰ २० ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
माध्वी f. (Pāṇ. vi, 4, 175) sweet, RV. (i, 90, 6; 8); ŚBr.; TS.; BhP.
a kind of intoxicating liquor, Mn. xi, 94
Gaertnera Racemosa, Vās.
a date, L.
a species of fish, L.
N. of a woman (an ardent worshipper of Viṣṇu), W.
du. ‘the two sweet ones’, N. of the Aśvins, RV.; VS.; AV.; TS.
pl. the waters, MaitrS.; TS.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (808,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
माध्वी, स्त्री, (मधुनो विकारः । मधु + अण् । ङीप् । “ऋत्व्यवास्त्व्यवास्त्वमाध्वीति ।” ६ । ४ । १७५ । अणि स्त्रियां यणादेशो निपा- त्यते ।) मद्यम् । इति त्रिकाण्डशेषः ॥ मध्वादि- कृता सुरा । इति राजनिर्घण्टः ॥ (यथा, मनौ । ११ । ९५ । “गौडी पैष्टी च माध्वी च विज्ञेया त्रिविधा सुरा ।” मधु मधुररसोऽस्त्यस्य कण्टकावच्छेदे अण् ।) मधुरकण्टकमत्स्यः । इति शब्दरत्नावली ॥ (मधुमति, त्रि । यथा, ऋग्वेदे । ७ । ७१ । २ । “दिवानक्तं माध्वी त्रासीथां नः ॥” हे माध्वी ! मधुमन्तौ ॥ इति तद्भाष्ये सायङः ॥ नदीविशेषः । यथा, मात्स्ये । १२० । ७१ । “तेभ्यः शान्ता च माध्वी च द्वे नद्यौ सम्प्रसू- याताम् ।”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-698-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "माध्वी" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें