🕉️ 21 November 2026, Saturday · 01:54:02 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

मालाकार
mālākāra
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
मालाकार संज्ञा पुं॰ [सं॰] [स्त्री॰ मालाकारी]
१. पुराणनुसार एक वर्णसंकर जाति का नाम । विशेष—ब्रह्मवेवर्त पुराण के अनुसार यह जाति विश्वकर्मा और शुद्रा से उत्पन्न है, पर पराशर पद्धति के अनुसार यह जाति तेलिन और कर्मकार से उत्पन्न कही गई है ।
२. माली । उ॰—जैसै जल लै बाग का सिंचत मालाकार ।— दीन॰ ग्रं॰, पृ॰ ८९ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
माला—कार m. a garland-maker, gardener, florist (also as a mixed caste), MBh.; Kāv. &c. (f(ई). , VarBṛS.)
N. of a son of Viśva-karman by a Śūdra woman or by Ghṛtācī, BrahmavP.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (813,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
मालाकार पुंस्त्री० मालां करोति कृ--अण् । (माली) १ वर्ण- सङ्करभेदे स्त्रियां ङीष् । २ माल्यकारके त्रि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4752,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
मालाकारः, पुं, (मालां करोतीति । कृ + अण् ।) वर्णसङ्करजातिविशेषः । मालिंकः । माली इति ख्यातः । तत्पर्य्यायः । मालिकः २ । इत्य- मरः । २ । १० । ५ । मालाकरः ३ पुष्पा- जीवी ४ वनार्च्चकः ५ पुष्पलावः ६ । इति जटा- धरः ॥ पुष्पलावकः ७ । इति शब्दरत्नावली ॥ स तु शूद्रायां विश्वकर्म्मणो जातः । इति ब्रह्म- वैवर्त्तपुराणम् ॥ अपि च । “तैलिक्यां कर्म्मकाराच्च मालाकारस्य सम्भवः ॥ इति पराशरपद्धतिः ॥ तद्गृहस्थितपुष्पस्य पर्य्युषितदोषाभावो यथा, “न पर्य्युषितदोषोऽस्ति तुलसीविल्वचम्पके । जलजे बकुलेऽगस्त्ये मालाकारगृहेषु च ॥” इति मेरुतन्त्रे ५ प्रकाशः ॥ (यथा, बृहत्संहितायाम् । १० । ९ । “हस्ते नापितचाक्रिक- चौरभिषक्सूचिकद्वीपग्राहाः । [] बन्धक्यः कौशलका मालाकाराश्च पीड्यन्ते ॥” स्त्रियां ङीप् । यथा तत्रैव । ७८ । ९ । “भिक्षुणिका प्रव्रजिता दासी धात्री कुमारिका रजिका । मालाकारी दुष्टाङ्गना सखी नापिती दूत्यः ।”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-716-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "मालाकार" आता है (7)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें