🕉️ 19 November 2026, Thursday · 07:04:37 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

मालिक
mālika
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
मालिक १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. माली ।
२. एक प्रकार की चिड़िया ।
३. रजक । धोबी ।
४. रंगरेज (को॰) ।
मालिक २ पुं॰ [अं॰] [स्त्री॰ मालिका]
१. ईश्वर । अधिपति । उ॰— माया जीव ब्रह्म अनुमाना । मानत ही मालिक बौराना ।— कबीर (शब्द॰) ।
२. स्वामी ।
३. पति । शौहर ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
मालिक m. a garland-maker, gardener, Kāv.; Pañcat.
a painter, dyer, L.
a kind of bird, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (813,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
मालिकः [माला तन्निर्माणं शिल्पमस्य ठन्] 1 A florist, gardener. --2 A dyer, painter. --3 A garland-maker. --4 A kind of bird.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0863-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
मालिक पुस्त्री० माला तन्निर्माणं शिल्पमस्य ठन । १ माला- कारे जातिभेदे अमरः २ पक्षिभेदे पुंस्त्री० मेदि० स्त्रियां ङीष् । ३ रञ्जके शब्दर० । ४ माल्यकारके त्रि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4752,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
मालिकः, पुं, (मालास्य पण्यम् । माला + “तदस्य पण्यम् ।” ४ । ४ । ५१ । इति ठक् । यद्बा, मालाग्रथनं शिल्पमस्येति । “शिल्पम् ।” ४ । ४ । ५५ । इति ठक् ।) मालाकारः । इत्य- मरः । २ । १० । ५ ॥ (यथा, राजतरङ्गिण्याम् । ६ । १९ । “निदाघे पुष्पताम्बूलीपर्णाद्यत्रातिशीतले । न्यस्यद्भिर्मालिकैर्दत्तात् सा जीवेद्भाटकादिति ॥”) पक्षिभेदः । इति मेदिनी । के, १३९ ॥ रञ्जकः । इति शब्दरत्नावली ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-716-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "मालिक" आता है (47)
नाथ प्रभु । स्वामी । अधिपति । मालिकअधीश स्वामी । मालिक । सरदारभरंड मालिक । स्वामी । प्रभुईश्वर मालिक । स्वामी । प्रभुअधिपति सरदार । मालिक । अधीश । नायक । अफसर । स्वामी । मुखिया । हाकिमअधीश्वर मालिक । स्वामी । पती । अध्यक्षअध्यक्ष स्वामी । मालिकसमाप्ताल पति । स्वामी । मालिक । खाविंदभर्त्ता अधिपति । स्वामी । मालिकअधिकारी प्रभु । स्वामी । मालिकओधे अधिकारी । मालिकधणी पु संज्ञा पुं॰ स्वामी । मालिक । अधिपतिप्रब प † ^१ संज्ञा पुं॰ प्रभु । स्वामी । मालिक । ईश्वरशौहर का पति । स्वामी । खाविंद । मालिक । विशेष दे॰ 'पति—२'मेहतर बुजुर्ग । सबसे बड़ा । जैसे, सरदार, शाहजादा, मालिक, हाकिम, अमीर आदिसरकार प्रधान । अधिपति । मालिक । शासक । प्रभुखामिंद पु संज्ञा पुं॰ स्वामी । मालिकख्वाजा मालिक । स्वामी । पतिभर्त्तार का पति । स्वामी । मालिक । खाविंदमास्टर स्वामी । मालिकखुदावंद ईश्वर । मालिक । अन्नदाताप्रोप्राइटर मालिक । स्वामी । अध्यक्षपत पु † संज्ञा पुं॰नाह पु ^१ संज्ञा पुं॰भरु पु ^२ संज्ञा पुं॰ बोझ । वजन । बोझाअशनि वज्र । बिजलीनायक जनता को किसी ओर प्रवृत्त करने का अधिकार या प्रभाव रखनेवाला पुरुष । लोग…पाति † ^१ संज्ञा स्त्री॰अवमति अवज्ञा । अपमान । तिरस्कार । निंदाप्रभु वह जो अनुग्रह या निग्रह करने में समर्थ हो । जिसके हाथ में रक्षा, दंड औ…कंत प्रसन्न । आनंदितखसम पति खाविंदभामनी प्रकाशकनेता पीछे ले चलनेवाला । अगुआ । नायक । सरदारस्वामी वह जिसके आश्रय में जीवन निर्वाह होता हो । वह जो जीविका चलाता हो । मालि…साई वह धन जो गाने बजानेवाले या इसी प्रकार के और पेशेकारों को किसी अवसर के …मौला उत्तरी भारत में होनेवाली एक प्रकार की बेल जिसकी पत्तियाँ एक बालिश्त तक…साहब मित्र । दोस्त । साथीखाविद पति । खसमभरतार पिति । खसम । खाविंदमखदूम वह जिसकी खिदमत की जायलार्ड परमेश्वर । ईश्वरसिरताज मुकुट । शिरोभूषणअधिनायक अफसर । सरदार मुखियाठिकानेदार किसी छोटे सूभाग का अधिपति । जागीरदाररुचिभर्ता रवि सूर्यस्वत्वाधिकारी वह जिसके हाथ में किसी विषय का पूरा स्वत्व हो
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें