🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:01:03 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

नेता
netā
🟠 शब्दसागर🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
स्वामी के और नाम (3.1.11) अधिभू · नायक · प्रभु · परिवृढ · अधिप
नायक (3.3.19) हार
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
नेता १ संज्ञा पुं॰ [सं॰ नेतृ] [स्त्री॰ नेत्री]
१. पीछे ले चलनेवाला । अगुआ । नायक । सरदार ।
२. प्रभु । स्वामी । मालिक ।
३. काम को चलानेवाला । निर्वाहक । प्रवर्तक ।
४. नीम का पेड़ ।
५. विष्णु ।
६. नाटक का नायक (को॰) ।
७. दो की संख्या (को॰) ।
८. दंड देनेवाला (को॰) ।
नेता २ संज्ञा पुं॰ [सं॰ नेत्र] मथानी की रस्सी ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
नेता, [ऋ] पुं, (नयतीति । नी + तृच् ।) प्रभुः । इत्यमरः । ३ । १ । ११ ॥ (यथा, रघौ । ४ । ७५ । “आसन्नोषधयो नेतुर्नक्तमस्नेहदीपिकाः ॥”) निम्बवृक्षः । इति राजनिर्घण्टः ॥ प्रापके, त्रि । (यथा, महाभारते । ३ । ६६ । ६ । “तिष्ठ त्वं स्थावर इव यावदेव नलः क्वचित् । इतो नेता हि तत्र त्वं शापान्मोक्ष्यसि यत्- कृतात् ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-922-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔁 जिनके अर्थ में "नेता" आता है (35)
नी नेता । प्रधान । अगुआ । समासांत में प्रयुक्त । जैसे, ग्रामणी, सेनानी, अ…अतिसर अतिक्रमण करनेवाला । सबसे आगे बढ़ जानेवाला । नेताप्रणायक वह जो मार्ग दिखलाता हो । नेताअग्रेसरिक नेता । अगुआअग्रग अगु्श्रा । नेतापरिणायक नेता । चलानेवाला । पथप्रदर्शकविनेता अगुआ । नेता । पथप्रदर्शकअग्रेणी नेता । अगुआप्रतिकष नेताअग्रगामी वह जो आगे चले । प्रधान व्यक्ति । अग्रसर । अगुआ । नेतालीडर अगुआ । मुखिया । नेताकुतुब ध्रुवतारा । नेता । नायकपेशवा नेता । सरदार । अग्रगणयमुखिया नेता । प्रधान । सरदार । जैसे,— वे अपने गाँव के मुखिया हैंसरकर्दा अगुआ । मुखिया । नेतासंचारयिता नायक । नेतानाय नय । नीतिनायक जनता को किसी ओर प्रवृत्त करने का अधिकार या प्रभाव रखनेवाला पुरुष । लोग…परिवृढ दृढ़ । मजबूतप्रधान मुख्य । खासअग्रज जो भाई पहले जन्मा हो । बड़ा भाई । ज्येष्ठ भ्राता । अनुज का उलटासालार दीवाल में गाड़ी हुई खूँटी । नागदंतिकाविचारक वह जो विचार करता हो । विचार करनेवालासंचारक संज्ञा पुं॰आख्यायक दूतनेत ठहराव । निर्धारणवोढा ऋषभक नाम की ओषधिभर्त्ता अधिपति । स्वामी । मालिकनीम पत्ती झाड़नेवाला एक प्रसिद्ध पेड़ जिसके सब अंग कड़वे होते हैं । निंब ।…अगुआ अग्रसर । आगे चलनेवाला व्यक्ति । अग्रणीन्योजी † संज्ञा स्त्री॰रहनुमा पथप्रदर्शक । मार्गदर्शकसंयंता संयम करनेवाला । रोकनेवाला । निग्रहीप्रणेता निर्माण करनेवाला । बनानेवाला । कर्तामुकद्दम प्राचीन । पुराना
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें