🕉️ 19 November 2026, Thursday · 05:37:50 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अग्रज
agraja
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अग्रज १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. जो भाई पहले जन्मा हो । बड़ा भाई । ज्येष्ठ भ्राता । अनुज का उलटा । उ॰—अग्रज परतिग्या करी तुव उरु तोड़न हेत । —भारतेंदु ग्रं॰, भा॰ १, पृ॰ ११४ ।
२. पु नायक । नेता । अगुआ । उ॰—सेना अग्रज हत्यो पंच भट अक्ष कुमारहि घाता । —रामस्वयंवर (शब्द॰) ।
३. ब्राह्मण ।
अग्रज २ पु वि॰
१. श्रेष्ट । उत्तम । उ॰—बैठे विशुद्ध गृह अग्रज अग्र जाई । देखी बसंत ऋतु सुंदर मोददाई । —केशव (शब्द॰) ।
२. आपै पैदा होनेवाला । उ॰—रोवत तैं बरजे सबै मोहन अग्रज भाई । —सूर॰, १० । ५८९ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अग्र—ज mfn. (cf. जा) born first or earlier
अग्र—ज m. the first-born, an elder brother, Mn. &c.
a Brahman, VarBṛS. &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (6,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अग्रज पु० अग्रे पुरस्तात् जायते जन--ड । अग्रजाते ज्येष्ठभ्रातरि “जगादाग्रे गजाग्रजम्” इति माघः । [] ज्येष्ठभगिन्यां स्त्री । वर्णेषु मध्ये अग्रजातत्वात् विप्रे ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0065-a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अग्रजः, पुं, (अग्रे जात इति सप्तम्यां जनेः डः ।) ज्येष्ठभ्राता । तत्पर्य्यायः । पूर्व्वजः २ अग्रियः ३ । इत्यमरः ॥ (यथाह मनुः, -- “सर्व्वेषां धनजातानामाददीताग्र्यमग्रजः” ।) ब्राह्मणः । इति हेमचन्द्रः ॥ अग्रे जाते त्रि ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-011-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "अग्रज" आता है (3)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें