🕉️ 19 November 2026, Thursday · 07:31:07 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

मुंडी
muṃḍī
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
मुंडी १ संज्ञा स्त्री॰ [हिं॰ मुँड़ना+ई (प्रत्य॰)]
१. वह स्त्री जिसका सिर मुंडा हो ।
२. विधवा । राँड़ । (गाली) ।
३. एक प्रकार की बिना नाकेवाली जूती ।
मुंडी २ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰ मुण्डी] गोरखमुंडी ।
मुंडी ३ संज्ञा पुं॰ [सं॰ मुण्डिन]
१. वह जिसका मुंडन हुआ हो । मुँड़ा हुआ ।
२. नापित । हज्जाम ।
३. संन्यासी । मुंड़िया ।
४. शिव ।
मुंडी ४ वि॰
१. जिसके सिर के बाल मूँड़ दिए गए हों ।
२. बिना सींग का । सींगरहित ।
मुंडी संज्ञा स्त्री॰ [हिं॰ मुँड़ना+ओ (प्रत्य॰)]
१. वह स्त्री जिसका सिर मूँड़ा गया हो ।
२. स्त्रीयों की एक प्रकार की गाली जिससे प्रायः विधवा का बोध होता है । राँड़ । उ॰—वा मुंडो का मूड़ मुँड़ाऊँ जो सरबर करै हमारी ।—कबीर श॰, भा॰ ३, पृ॰ २९ । मुहा॰—मुंडो का=(१) एक प्रकार की बाजारी गाली जिसका अर्थ हरामी या वर्णसंकर आदि होता है । (२) विधवा स्त्री के गर्भ से उसके वैधव्य काल में उत्पन्न पुरुष ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
मुण्डी f. Sphaerantus Hirtus, Bhpr.
N. of one of the Mātṛs attending on Skanda, MBh.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (822,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
मुण्डी, [न्] पुं, (मुण्डयति केशान् वपति इति । मुण्ड + णिनिः ।) नापितः । इत्यमरः । २ । १० । १० ॥ (योगाचार्य्यविशेषः । यथा, शिव- पुराणे वायुसंहितायाम् । २ । १० । ५ -- ६ ॥ ‘महाकालश्च शूली च दण्डी मुण्डी सएव च ।’ इत्यादावारभ्य । अष्टाविंशतिसंख्याता योगाचार्य्या युगक्रमात् ।’ सम्पादितकेशच्छेदनः । यथा, महाभारते । १३ । १४ । ३७४ । “दिनेऽष्टमे तु विप्रेण दीक्षितोऽहं यथाविधि । [] दण्डी मुण्डी कुशी चीरी घृताक्तो मेखली- कृतः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-742-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "मुंडी" आता है (10)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें