🕉️ 22 November 2026, Sunday · 04:06:39 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

मुहूर्त
muhūrta
ⓘ "मुहुर्त" ठीक इसी रूप में नहीं मिला — निकटतम शब्द दिखाया गया है।
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
बारह क्षण का एक 'मुहूर्त' (1.4.12)
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
मुहूर्त संज्ञा पुं॰ [सं॰ मुहूर्त्त]
१. काल का एक नाम । दिन रात का तीसवाँ भाग ।
२. निर्दिष्ट क्षण या काल । समय । जैसे, शुभ मुहूर्त ।
३. १२ क्षण का समय (को॰) ।
४. दो घटी का काल
५. ज्यौतिषी (को॰) ।
६. फलित ज्योतिष के अनुसार गणना करके निकला हुआ कोई समय जिसपर कोई शुभ काम (यात्रा, विवाह) आदि किया याज । क्रि॰ प्र॰—निकलना ।—निकालना ।—देखना ।—दिखलाना ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
मुहूर्त m. n. a moment, instant, any short space of time, RV. &c. &c. (ibc., in a moment; ˚तेन ind. after an instant, presently)
a partic. division of time, the 30th part of a day, a period of 48 minutes (in pl. personified as the children of Muhūrta), ŚBr. &c. &c.
मुहूर्त See above.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (825,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
मुहूर्तः --र्तं [हुर्छ् क्त ध तोः पूर्वं मुट् च Tv.] 1 A moment, any short portion of time, an instant: नवांबुदानीकमुहूर्तलांछने R. 3. 53; संध्याभ्ररेखव मुहूर्तरागाः Pt. 1. 194; Me. 19; Ku. 7. 50. --2 A period, time (auspicious or otherwise). --3 A period of 48 minutes. --र्तः An astrologer.
मुहूर्तः --र्तं [हुर्छ् क्त ध तोः पूर्वं मुट् च Tv.] 1 A moment, any short portion of time, an instant: नवांबुदानीकमुहूर्तलांछने R. 3. 53; संध्याभ्ररेखव मुहूर्तरागाः Pt. 1. 194; Me. 19; Ku. 7. 50. --2 A period, time (auspicious or otherwise). --3 A period of 48 minutes. --र्तः An astrologer.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0873-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
मुहूर्त्त स्त्री० हुर्च्छ--क्त धातोः पूर्बं मुट् च । १ द्वादशक्षणमिते काले, पञ्चदशधाविभक्तस्य दिनस्व पञ्चदशभागे, किञ्चिन्- न्यूनाधिकघटिकाद्वयरूपे २ काले च ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4758,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
मुहूर्तकमुहूर्तकल्पद्रुममुहूर्तकल्पद्रुमीयसंक्रान्तिसंज्ञाकुसुममुहूर्तकल्पाकरमुहूर्तकोविदमुहूर्तगणपतिमुहूर्तग्रन्थमुहूर्तचन्द्रकलामुहूर्तचक्रावलिमुहूर्तचिन्तामणिमुहूर्तचिन्तामणिसारमुहूर्तचिन्तामणिसारिणीमुहूर्तचूडामणिमुहूर्तजमुहूर्तटीकामुहूर्ततत्त्वमुहूर्तदर्पणमुहूर्तदर्शनमुहूर्तदीपमुहूर्तदीपकमुहूर्तदीपिकामुहूर्तनिर्णयमुहूर्तपदवीमुहूर्तपरीक्षामुहूर्तभागमुहूर्तभुवनोन्मार्तण्डमुहूर्तभूषणटीकामुहूर्तभैरवमुहूर्तमञ्जरीमुहूर्तमञ्जूषामुहूर्तमणिमुहूर्तमाधवीयमुहूर्तमार्तण्डमुहूर्तमालामुहूर्तमुक्तामणिमुहूर्तमुक्तावलीमुहूर्तरचनमुहूर्तरत्नमुहूर्तरत्नमालामुहूर्तरत्नाकर
🔁 जिनके अर्थ में "मुहुर्त" आता है (2)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬