🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:12:14 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

घटी
ghaṭī
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
घटी संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. २४ मिनट का समय । घड़ी । मुहूर्त ।
२. समयसूचत यंत्र । टाइमसीप । क्लाक ।
३. छोटा घड़ा । कलसी । गगरी ।
४. रँहट की घरिया ।
५. प्राचीन काल में समय जानने के काम में आनेवाला एक विशेष जलपात्र । यौ॰—घटोकार = कुम्हार । घटीग्रह, घटीग्राह = पानी भरनेवाला व्यक्ति ।
घटी २ संज्ञा स्त्री॰ [हिं॰ घटना]
१. कमी । न्यूनता ।
२. हानि । क्षति । नुकसान । घाटा । मुहा॰—घटी आना या पड़ना = व्यवसाय में हानि होना ।
घटी ३ संज्ञा पुं॰ [सं॰ घटिन्]
१. कुंभराशि ।
२. शिव ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
घटी f. a water-jar, Prab. ii, 7/8
(also ˚टि, q.v.; cf. ˚टी-घट) a period of time (= 24 minutes) Sch. on Yājñ. ii, 100-102 and on Sūryas. i, 25
the Ghārī or Indian clock (plate of iron or mixed metal on which the hours are struck), L.
a particular procession, PSarv. (cf. दुर्-, भद्र-.)
घटी f. of ˚ट, q.v.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (375,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
घटी 1 A small jar. --2 A measure of time equal to 24 minutes. --3 A small water-pot used in calculating the Ghaṭikās or time of the day. --Comp. --कारः a potter. --ग्रह, --ग्राह a. see घटग्रह. --यंत्रं {1} a machine for raising water (largely used in India), the rope and bucket of a well; see अरघट्ट. {2} a contrivance (like a clepsydra) to ascertain the ghaṭikās or time of the day.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0475-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
घटी स्त्री घटः कालमानज्ञापकः सच्छिद्रः कुम्भः ज्ञापकतयाऽ स्त्यस्याम् अच् गौरा० ङीष् । १ दण्डात्मके काले । “गुर्व्वक्षरैः खेन्दुमितैरसुस्तैः । षड्भिः पलं तैर्घटिका खषड्भिः । स्याद्वा घटीषष्टिरहः खरामैः” सि० शि० । अल्पार्थे ङीप् । २ क्षुद्रे कुम्भे ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2781,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
घटी, स्त्री, (घटते इति घटः । घट + अच् । ततः संज्ञायां जातौ वा ङीष । यद्वा, घटः काल- मानज्ञापकः सच्छिद्रः कुम्भः ज्ञापकतयाऽस्त्यस्या- मित्यच ततो गौरादित्वात् ङीष् ।) दण्डः । इति भूरिप्रयोगः ॥ घडी इति भाषा ॥ (यथा, मिद्वान्तशिरौमणौ । “गुर्व्वक्षरैः खेन्दुमितैरमुस्तैः षद्भिः पलं तैर्घटिका खषद्भिः स्याद् वा घटो पष्टिरहः खरामैः ॥” स्वल्पार्थे ङीष् ।) क्षुद्रघटः । इति मुग्ध- बोधम् ॥ (यथा, मार्कण्डेये । १२ । २२ । षटीयन्त्रेयु चैयान्यो बद्धस्तोये यथा घटी ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-388-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "घटी" आता है (4)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें