🕉️ 19 November 2026, Thursday · 06:14:38 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

म्लान
mlāna
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
म्लान १ वि॰ [सं॰] मलिन । कुम्हलाया हुआ ।
२. दुर्बल । कमजोर ।
३. मैला । मलिन ।
म्लान संज्ञा स्त्री॰ दे॰ म्लानि । यौ॰—म्लानमना=उदास । खिन्न । म्लानव्रीड=निर्लज्ज । बेशर्म । लज्जाहीन ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
म्लान mfn. faded, withered, exhausted, languid, weak, feeble, MBh.; Kāv. &c.
relaxed, shrunk, shrivelled, Car.
dejected, sad, melancholy, Daś.
vanished, gone, Naiṣ.
black, dark-coloured, Prab.
foul, dirty, L.
म्लान m. a house frog, L.
म्लान n. withered or faded condition, absence of brightness or lustre, VarBṛS.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (838,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
म्लान p. p. [म्लै-क्त तस्य नः] 1 Faded, withered. --2 Wearied, weary, languid. --3 Enfeebled, weak, feeble, faint. --4 Sad, dejected, melancholy. --5 Black. --6 Foul, dirty. --नं Withering, fading. --Comp. --अंग a. weak-bodied. --(गी) a woman during her menses. --मनस् a. depressed in mind, dispirited, disheartened.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0882-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
म्लान त्रि० म्लै कान्तिक्षये--क्त तस्य नः । १ मलिने हेमच० २ म्लानियुक्ते च ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4767,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
म्लानं, त्रि, (म्ल हर्षक्षये + क्तः । “संयोगादेरातो- र्यण्वतः ।” ८ । २ । ४३ । इति निष्ठातस्य नः ।) मलिनम् । यथा, -- “मलिनं कच्चरं म्लानं कश्मलञ्च मलीमसम् ॥” इति हेमचन्द्रः ॥ (यथा, मार्कण्डेये । ६२ । १६ । “स चिन्तयामास तदा किं न्वेषा गजगामिनी । निश्वासपवनम्लाना गिरावत्र वरूथिनी ॥”) दुर्बलम् । (यथा, -- “अन्तेषु शूणं परिहीनमध्यं म्लानन्तथान्तेषु च मध्यशूणम् ॥” इति माधवकृतरुग्विनिश्चयस्य पाण्डुरोगव्या- ख्याने विजयेनोक्तम् ॥ (म्लै + भावे क्तः । ग्लानिः । यथा, मार्कण्डेये । ३५ । २४ । “रथ्यावसषणस्नानक्षुत्पानम्लानकर्म्मसु । आचामेच्च यथान्यायं वासो विपरिधाय च ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-791-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "म्लान" आता है (7)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें