🕉️ 21 November 2026, Saturday · 06:59:25 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

याज्ञिक
yājñika
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
याज्ञिक संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. यज्ञ करने या करानेवाला ।
२. गुजराती आदि ब्राह्मणी की एक जात ।
३. कुशा (को॰) ।
४. पीपल, खैर, पलाश आदि अनेक वृक्षों का नाम (को॰) ।
५. यजमान (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
याज्ञिक mf(ई)n. relating or belonging to sacrifice, sacrificial, ŚrS.; R.; BhP.
याज्ञिक m. a sacrificer, one versed in sacrificial ritual, ŚBr. &c. &c. (cf. g. उक्थादि; = याजक or यज्ञ-कर्तृ, L.)
N. of various plants used at a s˚ (a species of Kuśa-grass, barley, Ficus Religiosa, Butea Frondosa &c.), L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (850,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
याज्ञिक a. (की f.) [यज्ञाय हितं, यज्ञः प्रयोजनमस्य बा ठक्] Belonging to a sacrifice. --कः 1 A sacrificer or a sacrificing priest. --2 A ritualist. --3 The Kuśa grass. --4 N. of several trees अश्वत्थ, खदिर, पलाश, &c. --Comp. --आश्रयः N. of Viṣṇu.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0891-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
याज्ञिक पु० यज्ञाय हितः यज्ञः प्रयोजनमस्य वा ठक् । १ दर्भभेदे शब्दर० । २ याजके ऋत्विगादौ ३ खदिरे ४ पलाशे ५ अश्वत्थे राजनि० । ६ यजमाने च ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4776,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
याज्ञिकः, पुं, (यज्ञमर्हति यज्ञाय हितो वा । यज्ञ + ठक् ।) दर्भमेदः ॥ (यज्ञं यज्ञविद्यामधीते वेद वा । वज्ञ + ठक् ।) याजकः । यज्ञकर्त्ता । [] इति शब्दरत्नावली ॥ (यथा, भागवते । ११ । १० । २३ । “इष्ट्वेह देवता यज्ञैः स्वर्लोकं याति याज्ञिकः ॥”) रक्तखदिरः । पलाशः । अश्वत्थः । इति राज- निर्घण्टः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-032-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "याज्ञिक" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें