🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:21:14 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

रक्तक
raktaka
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
दुपहरिया (बन्धूक) के नाम (2.4.73) बन्धूक · बन्धुजीवक
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
रक्तक १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. गुलदुपहरिया का पौधा या फूल । बंधूक ।
२. लाल सहिंजन का वृक्ष ।
३. लाल अंड़ी का वृक्ष । लाल रेंड ।
४. लाल कपड़ा ।
५. खून । रुधिर । रक्त (को॰) ।
६. लाल रंग का घोड़ा ।
७. केसर । कुंकुम ।
रक्तक २ वि॰
१. लाल रंग का ।
२. प्रेम करनेवाला । अनुरागी ।
३. विनोदी । मसखरा ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
रक्तक mfn. red, VarBṛS.
passionately attached to, fond of, enamoured, L.
pleasing, amusing, L.
bloody, L.
रक्तक m. a red garment, L.
an amorous or impassioned or sporting man, L.
a player, L.
Pentapetes Phoenicea, L.
globe-amaranth, L.
a red-flowering Moringa, L.
red Ricinus, L.
Caesalpina Sappan, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (862,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
रक्तक a. 1 Red. --2 Impassioned, enamoured, fond of. --3 Pleasing, amusing. --4 Bloody. --कः 1 A red garment. --2 An impassioned man, amorous person. --3 A sporter. --कं 1 Blood. --2 A red garment.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0900-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
रक्तक पु० रक्तं रुधिरमिव कायति कै--क इवार्थे कन् वा । १ अम्लानवृक्षे २ बन्ध्कवृक्षे मेदि० । ३ रक्तशोभाञ्जने [] ४ रक्तैरण्डे च राजनि० । ५ रुधिरे ६ रक्तवस्त्रे च न० । ७ अनुरागिणि मेदि० ९ विनोदिनि च त्रि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4784-b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
रक्तकः, पुं, (रक्तं रक्तवर्णं कायति प्राप्नोतीति । कै + कः ।) अम्लानवृक्षः । बन्धूकवृक्षः । रक्त- वस्त्रम् । अनुरागी । इति मेदिनी । के, १४५ ॥ विनोदी । इति शब्दरत्नावली ॥ रक्तशिग्रुः । रक्तैरण्डः । इति राजनिर्घण्टः ॥ (अश्व- विशेषः । यथा, अश्ववैद्यके । ३ । १०० । “पीतको हरितः प्रोक्तः कषायो रक्तकः स्मृतः । पक्वतालनिभो वाजी कयाहः परिकीर्त्तितः ॥” रक्त एव स्वार्थे कन् । लोहितवर्णे, त्रि । यथा, बृहत्संहितायाम् । ८ । ४६ । “अलसस्तु जनः प्रमादिसंज्ञे डमरं रक्तकपुष्पबीजनाशः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-070-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें