🕉️ 21 November 2026, Saturday · 12:32:08 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

रचन
racana
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟤 शब्दकल्पद्रुम
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
रचन n. the act of making, forming, arranging, preparing, composing, Kāv.
mostly f(आ). arrangement, disposition, management, accomplishment, performance, preparation, production, fabrication, MBh.; Kāv. &c.
a literary production, work, composition, VarBṛS.; Sāh.
style, Sāh.
putting on, wearing (of a garment), Mṛcch.
arrangement (of troops), array, Pañcat.
contrivance, invention, Kathās.; BhP.
a creation of the mind, artificial image, Jaim.
fixing the feathers on an arrow, L.
dressing the hair (cf. केश-र्˚), L.
stringing flowers or garlands, W. (often ifc. with concrete meaning, e.g. निवास-रचना, a building, Mṛcch.; गीति-रचना, a song, Rājat.; कूट-रचना, an artifice, trick, Kathās.; accord. to L. also = परि-स्पन्द or परि-स्यन्द, प्रति-यत्न, ग्रन्थन, गुम्फ, व्यूह, निवेश, स्थिति; also = पाश, भार &c., abundance, quantity ifc. after a word meaning ‘hair’; cf. Pāṇ. ii, 3, 44, Sch.)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (860,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
रचनं --ना [रच्-युच्] 1 Arrangement, preparation, disposition; अभिषेक˚, संगीत˚ &c. --2 Formation, creation, production; अन्यैव कापि रचना वचनावलीनां Bv. 1. 69; so भ्रुकुटिरचना Me. 50. --3 Performance, completion, accomplishment, effecting; कुरु मम वचनं सत्वररचनं Gīt. 5; R. 10. 77. --4 A literary work or production, work, composition; संक्षिप्ता वस्तुरचना S. D. 422. --5 Dressing the hair. --6 An array or arrangement of troops. --7 A creation of the mind, an artificial fancy. --8 Stringing together (flowers &c.).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0901-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
रचनं, क्ली, (रचि + भावे ल्युट् ।) निर्म्माणम् । ग्रन्थनम् । यथा, जयदेवः । १ । ४ । “वाचः पजवय त्युमापतिधरः सन्दर्भशुद्धिं गिरां जानीते जयदेव एव शरणः श्लाघ्यो दुरूहद्रुतेः । शृङ्गारोत्तरसत्प्रमेयरचनैराचार्य्यगोवर्द्धनः स्पर्द्धी कोऽपि न विश्रुतः श्रुतिधरो धोयी कविः क्ष्मापतिः ॥”
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-083-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें