🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:05:34 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

रामा
rāmā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
रामा संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. सुंदर स्त्री ।
२. गानकला में प्रवीण स्त्री ।
३. कार्तिक बदी ११ की तिथि ।
४. हींग ।
५. ईंगुर । शिंगरफ ।
६. नदी ।
७. सपेद भटकटैया ।
८. घीकुआर ।
९. शीतल ।
१०. अशोक ।
११. गोरोचन ।
१२. सुगंधवाला ।
१३. गेरू ।
१४. त्रायमाण लता ।
१५. तमालपत्र ।
१६. लक्ष्मी ।
१७. सीता ।
१८. रुक्मणी ।
१९. राधा ।
२०. इँद्रवज्रा और उपेंद्रवज्रा के मेल से बना हुआ एक उपजाति वृत्त जिसके प्रथम दो चरण इंद्रवज्रा के और अंतिम दो चरण उपेंद्रवज्रा के होते हैं । उ॰—रामै भजौ मित सुप्रेमवारी । दैहैं जु तेरे सब दुःख टारी । सुनेम याही जब सत्य धारो । सुघाम अंत हरिके सिवारो ।—जगन्नाथप्रसाद (शब्द॰) ।
२१. आर्या छँद का १७ वाँ भेद जिसमें ११ गुरु और ३५ लघु वर्ण होते हैं ।
२२. आठ अक्षरों का एक वृत्त जिसके प्रत्येक चरण में तगण, यगण और दो लघु वर्ण होते हैं । उ॰—काम तजु काम तजु । राम भजु राम भजु ।—जगन्नाथप्रसाद (शब्द॰) ।
२३. प्रियतमा । पत्नी (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
रामा f. a beautiful woman, any young and charming woman, mistress, wife, any woman, KaṭhUp.; MBh. &c. (for comp. See p. 878)
a dark woman i.e. a woman of low origin, TS.; TĀr.
N. of various plants (Jonesia Asoka; Aloe Perfoliata; Asa Foetida &c.), L. vermilion, L.
red earth, L.
a kind of pigment (= गोरोचना), L.
a river, L.
a kind of metre, L.
(in music) a kind of measure, Saṃgīt.
N. of an Apsaras, L., Sch.
of a daughter of Kumbhāṇḍa, Hariv.
of the mother of the ninth Arhat of the present Ava-sarpiṇī, L.
रामा f. (of राम) a lovely or charming woman.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (877,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
रामा [रमतेऽनया रम् करणे घञ्] 1 A beautiful woman, a charming young [] woman; अथ रामा विकसन्मुखी बभूव Bv. 2. 16; 3. 6. --2 A beloved, wife, mistress; R. 12. 23, 14. 27. --3 A woman in general; रामा हरंति हृदयं प्रसभं नराणां Rs. 6. 25. --4 A woman of origin. --5 Vermilion. --6 Asa Fœtida. --7 A kind of pigment (गोरोचना). --8 Ruddle. --9 A river. --10 An accomplished woman (versed in fine arts).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0911-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
रामा स्त्री रमतेऽनया रम--करणे घञ् । १ गीतादिकलाभि- ज्ञायां नार्य्यां २ नारीमात्रे भावप्र० ३ नद्याम् ४ हिङ्गुनि मेदि० ५ हिङ्गुले पु० ६ श्वेतकण्टकार्य्या ७ गृहकन्यायां ८ अशोके [] ९ गोरोचनायां १० बालायां ११ गैरिके च स्त्री शब्दच० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4806-a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
रामा, स्त्री, (रमते रमयतीति वा । रम + ज्वलादित्वात् णः । टाप् । रमतेऽनयेति । करणे घञ् वा ।) उत्कृष्टस्त्रीविशेषः । इत्य- मरः । २ । ६ । ४ ॥ गीतकलाभी रमते रामा । इति भरतः ॥ (यथा, भागवते । ३ । २३ । ४३ । “विभज्य नवधात्मानं मानवीं सुरतोत्सुकाम् । रामां निरमयन् रेमे वर्षपूगान् मुहूर्त्तवत् ॥”) योषा । (यथा, रघुः । ५ । ४९ । “स च्छिन्नबन्धद्रुतयुग्यशून्यं भग्नाक्षपर्य्यन्तरथं क्षणेन । रामापरित्राणविहस्तयोधं सेनानिवेशं तुमुलं चकार ॥”) हिङ्गु । नदी । इति मेदिनी ॥ हिङ्गुलम् । इति शब्दरत्नावली ॥ श्वेतकण्टकारी । गृहकन्या । आरामशीतला । अशोकः । गोरोचना । इति राजनिर्घण्टः ॥ वाला । गैरिकम् । इति शब्द- चन्द्रिका ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-153-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "रामा" आता है (3)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें