🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:13:11 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

रोहिण
rohiṇa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
रोहिण संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. पीपल ।
२. गुलर ।
३. रोहिस पास ।
४. दिन का दुसरा पहर । पंद्रह भागों में विभक्त दिन का नवाँ मुहुर्त जिसमें श्राद्धादि कृत्य किए जाते हैं ।
५. वट वृक्ष । बरागद ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
रोहिण mfn. born under the asterism Rohiṇī, Pāṇ. iv, 3, 37, Sch.
रोहिण m. N. of Viṣṇu, Hariv.
of a man g. अश्वादि (pl. his descendants, ĀśvŚr.)
of various plants, Mālatīm. (Andersonia Rohitaka; Ficus Indica; Andropogon Schoenanthus, L.)
रोहिण n. N. of the ninth Muhūrta (a part of the forenoon extending to midday, in which Śrāddhas are especially to be performed), W.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (890,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
रोहिण a. Born under the asterism Rohiṇī. --णः 1 N. of Viṣṇu. --2 N. of several plants: --वट, रोहितक, भूतृण.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0918-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
रोहिण न० रुह--इनन् । पञ्चदशधा विभक्तदिनस्य नवेमे भागे “कुर्य्यादारोहिणं बुधः” इति स्मृतिः । रोहिणी देवताऽस्य अण् । रौहिणमप्यत्र । २ वटवृक्षे, ३ रोहि- तकवृक्षे ४ भूतृणे च पु० राजनि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4815,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
रोहिणं, क्ली, (रुह् + “रुहेश्च ।” उणा० २ । ५५ । इति इनन् ।) कालभेदः । इत्युणादि- कोषः ॥ स तु दिवसीयनवममुहूर्त्तः । पूर्व्वाह्ण- श्राद्धस्य गौणकालत्वेनोत्तरावधिः । अपराह्ण- श्राद्धस्य पूर्व्वावधिः । एकोद्दिष्टश्राद्धस्य समा- पनकालः । रौहिणञ्चास्य नामान्तरम् । यथा । अत्र पूर्व्वाह्णे श्राद्धमभिधाय रौहिणन्तु न लङ्घयेदित्यभिधानेन पूर्व्वाह्णश्राद्धस्य सङ्गवात् परो रौहिणपर्य्यन्तगौणपूर्व्वाह्णकालः प्रतीयते तेन रौहिणं पूर्व्वाह्णश्राद्धस्य गौणकालत्वेनो- त्तरावधिः अपराह्णश्राद्धस्य पूर्व्वावधिरित्यव- गम्यते । रौहिणन्तु दिवसस्य नवममुहूर्त्तः । तस्य ज्योतिषोक्तरोहिणीदैवतत्वात् रौहिणत्व- मिति । व्यासः । “आरभ्य कुतपे श्राद्धं कुर्य्यादारौहिणं बुधः । विधिज्ञो विधिमास्थाय रौहिणन्तु न लङ्घयेत् ॥” इति श्राद्धतत्त्वम् ॥
रोहिणः, पुं, (रोहतीति । रुह् + “रुहेश्च ।” उणा० २ । ५५ । इति इनन् ।) भूतृणः । वटवृक्षः । रोहितकवृक्षः । इति राजनिर्घण्टः ॥ (शाल्मल- द्वीपस्थपर्व्वतविशेषः । यथा, मात्स्ये । १२१ । ९६ । “रोहितो यस्तृतीयस्तु रोहिणो नाम विश्रुतः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-189-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें