🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:16:24 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

ललन
lalana
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
ललन संज्ञा पुं॰ [सं]
१. प्यारा बालक । दुलारा लड़का ।
२. लड़का । बालक । कुमार ।
४. नायक के लिये प्यार का शब्द । प्रिय नायक या पति । उ॰—(क) ललन चलन की चित धरी, कल न पलन की ओट—बिहारी (शब्द॰) । (ख) मानहुँ मुख दिखरावनी दुलिहिनि करि अनुराग । सासु सदन, मन ललनहू, सौतिन दियो सुहाग ।—बिहारी (शब्द॰) ।
४. केले । क्रीड़ा ।
५. जीभ को लपलपाना । जीभ लपलप करना या हिलाना डुलाना (को॰) ।
६. साल । साखू का पेड़ ।
७. पियार या चिरौंजी का पेड़ । प्रियाल ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
ललन mfn. sporting, playing, coruscating (as light or colour), BhP.
ललन m. Vatica Robusta, L.
Buchanania Latifolia, L.
ललन n. play, sport, dalliance, L.
the lolling or moving the tongue to and fro, MārkP.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (897,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
ललनं [लल्-ल्युट्] 1 Sport, play, pleasure, dalliance. --2 Lolling the tongue. --नः 1 A child. --2 The Sāla and Piyāla trees.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0925-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
ललन न० लड--ल्युट् डस्य लः । १ चालने । ३ केलौ हेमच० ३ बाले ४ सालवृक्षे ५ पियालवृक्षे च पु० राजनि० । चु० लल--ल्यु । ६ जिह्वार्या ७ नार्य्याञ्च स्त्री मेदि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4823,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
ललनं, क्ली, (लल + ल्युट् ।) केलिः । इति हेम- चन्द्रः ॥ चालनम् । इति नागोजीभट्टः ॥ यथा, -- “काली करालवदना विनिष्क्रान्तासिपाशिनी । विचित्रखट्टाङ्गधरा नरमालाविभूषणा ॥ द्वीपिचर्म्मपरीधाना शुष्कमांसातिभैरवा । अतिविस्तारवदना जिह्वाललनमीषणा ॥” इति देवीमाहात्म्यम् ॥
ललनः, पुं, (लल्यते ईप्स्यते इति । लल + कर्म्मणि ल्युट् ।) बालः । सालः । प्रियालः । इति राजनिर्घण्टः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-207-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें