🕉️ 20 November 2026, Friday · 08:50:42 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

लाट
lāṭa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
लाट १ संज्ञा पुं॰ [अं॰ लार्ड]
१. किसी प्रांत या देश का सबसे बड़ा शासक । गवर्नर ।
लाट २ संज्ञा पुं॰ [अं॰ लाँट] बहुत सी चीजों का वह विभाग या समूह जो एक ही साथ रखा, बेचा या नीलाम किया जाय । यौ॰—लाटवंदी ।
लाट ३ संज्ञा स्त्री॰ [हिं॰ लट्ठा ?] लकड़ी, पत्थर या किसी घातु का बना हुआ मोटा और ऊँचा खँभा । जैसे,—अशोक की लाट, कुतुब साहब की लाट, तालाब के बीच में की लाट, कोल्हू के बीच की लाट, आदि ।
लाट ४ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. एक प्राचीन देश जहाँ अब भड़ौच, अह- मदाबाद आदि नगर है । गुजरात का एक भाग ।
२. इस देश के निवासी ।
३. एक अनुप्रास जिसमें शब्द ओर अर्थ एक ही होते हैं, पर अन्वय में हेरफेर होने से वाक्यार्थ में भेद हो जाता है । ('शाब्दस्तु लाटानुप्रासी भेदे तात्पर्य मात्रतः ।'—मम्मट, काव्यप्रकाश) ।
४. वह लंबा बाँध जो किसी मैदान के पानी के बहाव को रोकने के लिये बनाया जाता है ।
५. फटा पुराना कपड़ा या गहना (को॰) ।
६. कपड़ा । वस्त्र (को॰) ।
७. बालकों जैसी भाषा (को॰) ।
८. शिक्षित व्यक्ति (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
लाट m. pl. (fr. राष्ट्र) N. of a people and of a district inhabited by them (= Gk. Λαρικη of Ptolemy), MBh.; Var. &c.
(sg.) a king of the Lāṭas, Kathās.
the country of the Lāṭas, Uttamac.
लाट m. n. n. (only L.) clothes, dress
लाट m. n. worn-out clothes, shabby ornaments
idle or childish language
(in rhet.) repetition of words in the same sense but in a different application
लाट mf(ई)n. relating to the Lāṭas or belonging to Lāṭa, Rājat.; Sāh.
old, worn, shabby (as clothes), W.
childish, ib.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (900,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
लाट m. pl. N. of a country and its inhabitants; एष च (लाटानुप्रासः) प्रायेण लाटजनप्रियत्वाल्लाटानुप्रासः S. D. 10. --टः 1 A king of the Lāṭas. --2 Old, worn out, or shabby clothes, ornaments &c. --3 Clothes in general. --4 Childish language. --5 A learned man. --Comp. --अनुप्रासः one of the five kinds of अनुप्रास or alliteration, the repetition of a word or words in the same sense but in a different application; it is thus defined and illustrated by Mammaṭa: --शाब्दस्तु लाटानुप्रासो भेदे तात्पर्यमात्रतः, e. g. वदनं वरवर्णिन्यास्तस्याः सत्यं सुधाकरः । सुधाकरः क्व नु पुनः कलकविकलो भवेत्; or यस्य न सविधे दयिता दवदहनस्तुहिनदीधितिस्तस्य । यस्य च [] सविधे दयिता दवदहनस्तुहिनदीधितिस्तस्य ॥ K. P. 9.
लाट N. of a country said to lie to the west of the Narmadā; it probably included Broach, Baroda and Ahmadabad, and Khaira also according to some.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0927-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
लाट पु० लट--मंज्ञायां घञ् । १ देशभेदे २ वस्त्रे अमरः ३ जीर्णालङ्कारे शब्दर० । ४ विदग्धपुरुषे च सा० द० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4825,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
लाटः, पुं, देशान्तरम् । (यथा, कथासरित्सागरे । ७८ । ११९ । “ददौ तस्मै सपुत्त्राय प्रीत्या वीरवराय च । लाटदेशे ततो राज्यं स कर्णाटयुते नृपः ॥”) वस्त्रम् । इति मेदिनी । टे, २७ ॥ जीर्णभूष- णादि । इति शब्दरत्नावली ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-215-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "लाट" आता है (9)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें