🕉️ 19 November 2026, Thursday · 07:38:39 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

लाला
lālā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
लाला संज्ञा पुं॰ [सं॰ ललना ।हिं॰ 'लाल' का रूप] [स्त्री॰ लली]
१. प्यारा या दुलारा लड़का ।
२. लड़का । कुमार ।
४. लडके या कुमार के लिये प्यार का शब्द ।
४. नायक या पति के लिये प्यार का शब्द । प्रिय नायक या पति । उ॰—नैन नचाइ कह्मौ मुसुकाइ लला फिर आइवी खेलन होरी ।—पद्माकर (शब्द॰) ।
लाला १ संज्ञा पुं॰ [सं॰ लालक]
१. एक प्रकार का संबोधन जिसका व्यवहार किसी का नाम लेते समय उसके प्रति आदर दिखलाने के लिये किया जाता है । महाशय । साहब । जैसे,—लाला गुरदयाल आज यहाँ आनेवाले हैं । विशेष—इस शब्द का व्यवहार प्रायः पश्चिम में खत्रियों, और बनियों आदि के लिये अधिकता से होता है । मुहा॰—लाला भइया करना = किसी को आदरपूर्वक संबोधन करना । इज्जत के साथ बातचीत करना ।
२. कायस्थ जाति या कायस्थों का सूचक एक शब्द । यौ॰—लाला भाई = कायस्थ ।
३. छोटे प्रिय बच्चे के लिये संबोधन । प्रिय व्यक्ति, विशेषतः बालक । उ॰—आनँद की निधि मुख लाला को, ताहि निरखि निसिवासर सो तो छबि क्योंहूँ न जाति बखानी ।—सूर (शब्द॰) ।
लाला २ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰] मुँह से निकलनेवाली लार । थूक ।
लाला ३ संज्ञा पुं॰ [फा़॰] पोस्ते का लाल रंग का फूल जिसमें प्राय: काली खसखस पैदा होती है । गुले लाला । उ॰—कोऊ कहै गुल लाला गुलाल की कोऊ कहै रँग रोरी के आब की ।—द्रिज (शब्द॰) ।
लाला ५ संज्ञा पुं॰ [सं॰ लाला या लालायित]
१. दे॰ लाले ।
२. संकट । आफत ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
लाला f. See below
लाला f. saliva, spittle, slobber, Kāv.; Var.; Suśr. &c.
a species of myrobalan, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (898,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
लाला [लल्-णिच् अच् टाप्] Saliva, spittle; Bh. 2. 9. --Comp. --भक्षः N. of a hell. --मेहः passing mucous urine. --स्रवः a spider. --स्रावः {1} a flow of saliva. {2} a spider.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0928-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
लाला स्त्री चु० लल--णिच् अच्--टाप् । सुखजजललवे अमरः
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4825,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
लाला, स्त्री, (लल् + णिच् + अच् । टाप् ।) मुखभवजलम् । लाल इति भाषा । तत्पर्य्यायः । सृणिका २ स्यन्दिनी ३ । इत्यमरः ॥ द्राविका ४ सृणीका ५ । इति शब्दरत्नावली ॥ मुख- स्रावः । इति राजनिर्घण्टः ॥ (यथा, सुश्रुते । ४ । २२ । “हीनच्छेदात् भवेच्छोफो लालानिद्राभ्रम- स्तमः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-215-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "लाला" आता है (9)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें