🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:33:48 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

लिपि
lipi
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
लिखे अक्षरों की रचना (2.8.16) लिबि
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
लिपि संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. अक्षर या वर्ण के अंकित चिह्न । लिखा- वट ।
२. अक्षर लिखने की प्रणाली । वर्ण अंकित करने की पद्धति । जैसे,—ब्राह्मी लिपि, खरोष्ट्री लिपि, अरबी लिपि ।
३. लिखे हुए अक्षर या बात । लेख । जैसे—भाग्यलिपि । उ॰—जिनके भाल लिखी लिपि मेरी सुख की नहीं निसानी ।—तुलसी (शब्द॰) ।
४. लेप । लेपन (को॰) ।
५. चित्रकारी । रेखांकन (को॰) ।
६. बाह्य आकृति । गढ़न (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
लिपि f. (accord. to L. also लिपी) smearing, anointing &c. (see -कर)
painting, drawing, L.
writing, letters, alphabet, art or manner of writing, Kāv.; Kathās.
anything written, manuscript, inscription, letter, document, Naiṣ.; Lalit.
outward appearance (लिपिम्-√ आप्, with gen., ‘to assume the appearance of’; चित्रां लिपिं √ नी, ‘to decorate beautifully’), Vcar.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (902,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
लिपिः, --पी f. [लिप् इक् वा ङीप्] 1 Anointing, smearing. --2 Writing, hand-writing. --3 The written characters, letters, alphabet; यवनाल्लिप्यां Vārt.; लिपेर्यथावद्ग्रहणेन वाङ्मयं नदीमुखेनेव समुद्रमाविशत् R. 3. 28; 18. 46. --4 The art of writing. --5 A writing (as a letter, document, manuscript &c.); अयं दरिद्रो भवितेति वैधसीं लिपिं ललाटेऽर्थिजनस्य जाग्रतीं N. 1. 15, 138. --6 Painting, drawing. --Comp. --करः {1} a plasterer, white-washer, mason. {2} a writer, scribe. {3} an engraver (also लिपिंकर). --कारः a writer, scribe. --ज्ञ a. one who can write. --न्यासः the art of writing or transcribing. --फलकं a writingtablet or board. --शाला a writing school. --सज्जा writing materials or apparatus.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0929-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
लिपि(पी) स्त्री लिप--इक् वा ङीप् । १ लिखिताक्षरके पत्रे, अमरः २ लेखने च ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4828,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
लिपिः, स्त्री, (लिप + “इगुपधात् कित् ।” उणा० ४ । ११९ । इति इन् । सच कित् ।) लिखित- वर्णम् । तत्पर्य्यायः । लिखितम् २ अक्षरसंस्था- नम् ३ लिबिः ४ । इत्यमरः ॥ लिखनम् ५ लेख- नम् ६ अक्षरविन्यासः ७ लिपी ८ लिबी ९ । इति तट्टीका ॥ अक्षररचना १० । इति जटा- धरः ॥ लिपिका ११ । इति शब्दरत्नावली ॥ (यथा, नैषधे । १ । १५ । “अयं दरिद्रो भवितेति वैधसीं लिपिं ललाटेऽर्थिजनस्य जाग्रतीम् । मृषा न चक्रेऽल्पितकल्पपादपः प्रणीय दारिद्रदरिद्रतां नृपः ॥” अस्याः पञ्चविधत्वं यथा, वाराहीतन्त्रे । “मुद्रालिपिः शिल्पलिपिर्लिपिर्लेखनिसम्भवा । गुण्डिकाघुणसम्भूता लिपयः पञ्चधा स्मृताः ॥”) लिखितपुस्तकादि । इति केचिदिति भरतः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-223-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "लिपि" आता है (9)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें