🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:31:33 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

लेपन
lepana
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
लेपन संज्ञा पुं॰ [सं॰] [वि॰ लेपिता, लेप्य, लिप्त]
१. गाढ़ी गीली वस्तु की तह चढ़ाना । लेई सी गीली चीज पोतना या छोपना ।
२. तुरुष्क नामक एक गंधद्रव्य (को॰) ।
३. लेपनीय वस्तु उबटन, अंगराग, आदि (को॰) ।
४. मांस (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
लेपन n. the act of smearing, anointing, plastering, spreading on ĀśvGṛ.; MBh. &c.
ointment, plaster, mortar (ifc. = smeared or plastered with), Mn.; MBh. &c.
flesh, meat, L.
लेपन m. olibanum, incense, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (902,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
लेपनः [लिप्-ल्युट्] 1 Incense. --नं Anointing, smearing, plastering; Y. 1. 188. --2 A plaster, an ointment. --3 Mortar, white-wash. --4 Flesh.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0932-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
लेपन न० लिप--ल्युट् । (लेपा) इति ख्याते १ व्यापारे । कर्मणि ल्युट् । २ तुरस्कनामगन्धद्रव्ये राजनि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4832,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
लेपनं, क्ली, (लिप् + ल्युट् ।) लेपः । लेपा इति भाषा । यथा, -- “वैशाखस्य सिते पक्षे तृतीयाक्षयसंज्ञिता । तत्र मां लेपयेद्गन्धलेपनैरतिशोभितम् ॥” इति तिथ्यादितत्त्वम् ॥ विष्णुगृहलेपनफलं यथा, -- वराह उवाच । “शृणु तत्त्वेन मे देवि ! लिप्यमानस्य यत् फलम् । सर्व्वं ते कथयिष्यामि यथा प्राप्नोति मानवः ॥ गोमयं गृह्य वै भूमे मम वेश्मोपलेपयेत् । न्यस्तानि तत्र यावन्ति पदानि च विलिम्पतः ॥ तावद्वर्षसहस्राणि दिव्यानि दिवि मोदते । यदि द्बादश वर्षाणि लिप्यते मम कर्म्मसु ॥ जायते विपुले शुद्धे धनधान्यसमाकुले ॥ दिव्यैर्नमस्कृतो देवि ! कुशद्वीपाय गच्छति । कुशद्वीपमनुप्राप्य सहस्रं जीवते दश । मद्भक्तश्चैव जायेत महिमागुणवान् शुचिः ॥ कुशद्वीपात् परिभ्रष्टो मम कर्म्मपरायणः । राजा वै जायते सुभ्रु सर्व्वधर्म्मेषु निष्ठितः ॥ लेपनस्य प्रभावेण मम कर्म्मपरायणः । भक्त्या व्यवस्थितश्चापि सर्व्वशास्त्राणि गच्छते ॥ देवि ! कारयते सर्व्वं मम चायतनानि च ॥ कारयित्वा यथान्यायं मम लोकाय गच्छति ॥ गोमयस्य तु वक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे । गोमयन्तु समासाद्य यावल्लोकोऽनुगच्छति ॥ समीपे यदि वा दूरे गत्वानयति गोमयम् । यावन्ति तत्पदान्यस्य तावद्बर्षसहस्रकम् । गोमयानयिता चैव स्वर्गलोके महीयते ॥ एकादशसहस्राणि एकादशशतानि च । ततः स शाल्मले द्वीपे रमते च मुदा युतः ॥ शाल्मलात्तु परिभ्रष्टो राजा भवति धार्म्मिकः । मद्भक्तश्चैव जायेत सर्व्वधर्म्मविदांवरः ॥ अथ द्वादशवर्षाणि मच्चित्तः सुदृढव्रतः । वहते गोमयं सुभ्रु मम लोकाय गच्छति ॥” इति वराहपुराणम् ॥ देवीगृहलेपनफलं यथा, -- “देव्या गृहन्तु यः शुक्र गोमयेनानुलेपयेत् । स्त्रियो वा यदि वा पुंसः षण्मासन्तु निरन्त- रम् । स लभेदीप्सितान् कामान् देव्या लोकञ्च गच्छति ॥” देवीपुराण ४२ अध्यायः ॥ (रात्रौ लेपननिवधो यथा, -- [] “न रात्रौ लेपनं कुर्य्यात् शुष्कमाणं न धार- येत् । शुष्कमाणमुपेक्षेत प्रदेहे पीडनं प्रति ॥” इति मध्यखण्डे त्रयोविंशेऽध्याये शार्ङ्गधरे- णोक्तम् ॥)
लेपनः, पुं, (लिम्पत्यनेनेति । लिप् + करणे ल्युट् ।) तुरुष्कनामगन्धद्रव्यम् । इति राजनिर्घण्टः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-230-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "लेपन" आता है (9)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें